Deel 2 van het Voetbal-ABC’tje. Vandaag deel 2, N t/m Z.

N = Naar de Berg
Wij trekken zingend naar de berg
De groene vlaggen zee
Gaat na twee keer driekwartier
Weer juichend naar benee

Een clublied (klik op ‘clublied’). Uit jeugdsentiment. In de jaren tachtig sneakten wij als jochies stiekem langs de suppoost om de hoogtijdagen van FC Wageningen mee te maken. Met illustere spelers als Charley van de Weerd en Gerdo Hazelhekke. Bram Braam en Uwe Blotenberg. Jan Fles en Oeki Hoekema. Arjan Turkesteen. Rob Krommendijk. Pure poëzie toch, zo’n rijtje?

Het feest duurde tot het faillissement in 1992. Sindsdien ligt stadion De Wageningse Berg er verlaten en vervallen bij. Da’s heel treurig, kijk maar:

O = Oud-Poelgeest

Ronald Giphart, misschien, en Nico Dijkshoorn… Maar al die saaie schrijvers die je voor je Lijst Nederlands moest lezen, die hebben toch niks te maken met de opwinding van voetbal? Niks is minder waar. Veel schrijvers weten niet alleen op papier poëzie te maken van voetbal, ook ín het veld konden ze er wat van.

Op het – in literaire kringen – beroemde Podiumweekend op Kasteel Oud-Poelgeest (1951) werd er tussen de debatten door gevoetbald door onder andere Remco Campert, Harry Mulisch en Bert Schierbeek. Scheidsrechter was W.F. Hermans, niet met fluit maar met bugelhoorn.

Voor de Nobelprijs voor de Literatuur konden (kunnen) deze mannen ruimschoots gaan. Maar of ze tijdens een WK ver waren gekomen? De foto’s doen het ergste vermoeden…

P = paal
De meest beruchte, meest gehate paal uit de geschiedenis van het Nederlandse voetbal is de doelpaal in Buenos Aires die ons van het wereldkampioenschap afhield. Het is de finale van het WK 1978, Nederland-Argentinië. Argentinië kwam in de eerste helft voor met 1-0, maar acht minuten voor tijd maakte Dick Nanninga gelijk met een kopbal. Vlak daarna was Rensenbrink kansrijk voor de overwinning. Robbie haalde uit, schoot en… paal. Wat een drama. Nederland verloor in de verlenging met 3-1. Maar als die bal van Rensenbrink nou eens een centimeter meer…

Bij kinderen gaat dat gelukkig anders. Op straat of op een veldje heb je geen doelpalen, maar jassen. Willem Wilmink in een gedicht over de verstandelijk gehandicapte Frekie:

Als in de schemer wordt gescoord
gaat ieder die zijn moeder hoort
er stil vandoor.
Een doelpunt dat voor de ene zat
was voor de ander paal of lat:
niemand verloor.

Q = quotes
Veertien quotes van nummer 14. Ter leringh ende vermaeck. Want ze bevatten ontegenzeggelijk diepe voetbalwijsheden, deze uitspraken. Maar ze getuigen vooral van een bepaalde poëtische kwaliteit, zeker als je de opmaak een beetje vrijer toepast – als in een dichtbundel.

1.
De basis is de bal
zo snel mogelijk onder controle krijgen
zodat je iets meer tijd hebt
om te kijken

2.
Je moet schieten
anders kun je niet scoren

3.
Er zijn in een wedstrijd drie minuten
- en die natuurlijk onderverdeeld
in momenten -
waar het op aankomt

4.
Ik heb wel eens gezegd:
als je met 4 – 0 voor staat
en er zijn nog tien minuten te spelen,
kun je beter twee ballen op de lat schieten,
zodat de mensen “oei” en “ai” roepen,
want als je 5 – 0 maakt,
is dat alleen maar voor de stand

5.
Je moet altijd zorgen
dat je een doelpunt meer scoort
als de tegenstander

6.
Om goed te voetballen,
heb je goede voetballers nodig,
maar een goede voetballer
heeft bijna altijd het probleem
van een gebrek aan rendement.
Hij wil het altijd mooier doen
dan strikt noodzakelijk.

7.
Mensen zeggen ook
dat een ploeg die met tien man speelt
gevaarlijker is dan een ploeg
met elf man.
Hoe vaak heb je dàt nou niet gehoord?
Dat komt alleen maar,
omdat vijf van die elf denken:
ik doe een stapje minder,
terwijl vijf van die tien
er juist een schepje bovenop doen.

8.
Als je een hoge balcirculatie nodig hebt,
kan het niet zo zijn
dat er een speler met de bal gaat lopen.
Dat kan niet.
Je kunt hooguit met een bal lopen
om een ander de tijd te geven ergens te komen.

9.
Als wij de bal hebben
kunnen zij niet scoren

10.
Soms moet er iets gebeuren
voordat er iets gebeurt

11.
Je kunt beter ten onder gaan
met je eigen visie
dan met de visie van een ander

12.
Je gaat het pas zien
als je het door hebt

13.
Vaak heeft iets in het leven
waarschijnlijk een noodzaak

14.
Het is noodzakelijk
dat iedereen er is
om het meeste
uit zichzelf te halen
wat dat dan ook mag zijn

R = Robbie
Neehee, niet Robbèn… Robbie! Robbie de Wit heeft de Galerij der Groten nooit mogen halen. Groots als Cruijf, Gullit en van Basten had hij kunnen zijn. Ware het niet dat zijn talent door een veel te vroege hersenbloeding nooit tot wasdom heeft mogen komen. Tragisch…

Mochten we het WK winnen, laten we de beker dan aan Robbie de Wit opdragen.

S = Slade
Slade vat het pakkend samen: Give us a goal!:

S2 = Shuttleworth & Smith
Stop de persen! Want op de valreep is vanuit Engeland dé WK-hit van 2010 gelanceerd. Zangeres/gitariste Jenny Shuttleworth ging in zee met Mark E. Smith, frontman van The Fall. Het resultaat? ‘England’s Heartbeat’, op gebruikelijke wijze zwalkend en cynisch ingezongen door de inmiddels 53-jarige Smith. En a la The Fall wordt de WK-hit vrolijk en ietwat nonchalant afgerammeld. Lekker!

T = Tröckener Kecks
Wij hadden Theo Koomen. De Belgen Rik de Saedeleer. In het nummer ‘Naar De Top’ van de Tröckener Kecks komt die opdraven om commentaar te geven op de natte droom van zanger Rick de Leeuw, die als spits de finale van een WK speelt: Invaller Rick de Leeuw voor het eerst aan de bal. Wordt goed aangepakt, passeert Boniek, tikt de bal tussen de benen van Platini door, speelt de bal voorbij Scirea, De Leeuw is door, blijft-ie kalm? Goal!

Alleen al daarom een van de leukste nummers van de Droge Kaakjes. Terug te horen in deze uitzending van Ronflonflon met Jacques Plafond (1985) – na ongeveer drie minuten, en Plafond praat vrolijk door De Saedeleer heen.

U = Underdog
Indieband Kasabian bedacht een leuke stunt om hun single ‘Underdog’ te promoten. Als parodie op voetbalgames én Guitar Hero bouwden ze een gigantische stellage. Door gekleurde vlakken te raken stuurden jonge voetballers gitaarsamples aan. Met indrukwekkend resultaat:

V = voetbalknieën
New Wave-dichter Ton Lebbink – ‘Voetbalknieën’ (1982).

W = wedstrijd
Voetballen, dat doe je niet voor jezelf of voor de roem. Dat doe je voor je vader. Zelfs de allergrootsten willen maar van één man erkenning: pa. Dat geldt ook voor Marco van Basten. Vader Joop van Basten vertelde ooit in Sport International:
Iedereen denkt maar dat Marco koud is, maar hij is een hele gevoelige jongen. Een tijdje geleden zaten Marco en ik hier op de bank. De radio stond aan en we luisterden naar een levenslied. Tegen Marco zei ik dat ik daar slecht tegen kan. Toen zei Marco: “Weet je waar ik niet tegen kan? Dat liedje van André van Duin: Mijn trouwste supporter is mijn vader.” Dus ik zei: “Dat liedje heb ik.” Ik zet dat nummer op, begint hij te huilen als een klein kind. De tranen liepen over zijn wangen.

Zanger van levensliederen Bram Vermeulen verwoordt het vader en zoon-gevoel kernachtig in Het is een wedstrijd:

Tien keer achter elkaar kan hij het al,
deze jongen kan alles met een bal.
Zeker weten dat ‘ie tot de honderd komt,
die bal komt nooit meer op de grond.
Kijk maar. Kijk maar. Kijk maar.

Het is een wedstrijd. Het is een wedstrijd.
Het is een wedstrijd die je niet winnen kan.

Het is een wedstrijd. Het is een wedstrijd.
En het gaat maar tegen één man:
Papa, kijk dan! Papa, kijk dan!
Papa, kijk dan naar mij.

(Bram Vermeulen – ‘Het is een wedstrijd’, van de cd Vriend en vijand, 1991)

X = X-chromosomen
Wel nodig, maar niet bepalend voor het voetbalgevoel. Daarvoor heb je zowel X- als Y-chromosomen nodig, in alle lichaamscellen. Met dubbele X-chromosomen in de cellen kom je een heel end, dat is waar, maar dan blijft het voetbalgevoel toch beperkt tot het kontje van Gio, de oranje jurkjes van Sylvie of het lekkere bekkie van Demy (de Zeeuw). En de kinderen, natuurlijk de kinderen. Maar voor het juiste begrip van de buitenspelval, de uitverdedigende keeper of de ruit is die Y onontbeerlijk.

Y = You’ll Never Walk Alone

Het ultieme voetballied. Gezongen door het ultieme voetbalkoor: de fans van FC Liverpool. Uitgevoerd op het ultieme moment: op 23 mei 2007 in Athene, na de Champions League finale tegen AC Milan.

Z = Zangeres Zonder Naam
Tot slot een onvervalste tranentrekker: de smartlap ‘Jantje’s Voetbal’. Het origineel is gezongen door Jerry Bey, de man die altijd in de schaduw stond van zijn beroemde zus. Maar Mary Servaes-Bey had net iets meer ‘snik’ in haar stem. Dus ‘Jantje’s Voetbal’ komt bij haar meer aan. Onvindbaar op YouTube of Spotify, dus de tekst moet hier volstaan:

Jantje wou zo graag gaan spelen
Maar hij durfde niet te gaan
Met zijn voetbal in zijn handtjes
Bleef hij bij het ziekbed staan
Koortsig waren moeders lippen
Ach wat hijgde moeders borst
En hij hoorde haar toen fluisteren
Jantje, moeder heeft zo’n dorst
En buiten riepen zijn vriendjes
Jantje kom nu toch gauw
Dan gaan we fijn samen spelen
Met die voetbal van jou

Met de tranen in zijn ogen
Nam hij toen zijn voetbal mee
En verkocht die voor een gulden
Aan de jongen van benee
Nu kon hij wat lekkers kopen
Voor zijn allerliefste schat
De allermooiste blauwe druiven
Die de groentewinkel had
En buiten riepen zijn vriendjes
Jantje kom nu toch gauw
Dan gaan we fijn samen spelen
Met die voetbal van jou

Buiten adem kwam klein Jantje
Met de druiven in zijn hand
In de armelijke kamer
Bij het schamelijke ledikantje
Moesje, riep hij toen heel zachtjes
Moesje kijk me toch eens aan
Maar zijn moedertje die keek niet
Zij was heel stil heen gegaan
En buiten riepen zijn vriendjes
Jantje kom nu toch gauw
Dan gaan we fijn samen spelen
Met die voetbal van jou…

Lees hier deel 1, de A t/m M

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 4 juni 2010 -- Voetbal-ABC’tje, deel 1 (6)
• 24 juni 2010 -- Reizende foto’s: Afrika (1)
• 4 december 2009 -- Missen (0)
• 7 september 2009 -- Vrouwenvoetbal (4)
• 4 september 2009 -- Missen (0)

Maar de even jaren staan ons nog op het netvlies gebrand. Wij weten nog precies waar we waren op 25 juni 1978 (op mama’s verjaardag met een huiskamer vol bezoek aan de tv gekluisterd) en op 25 juni 1988 (na de wedstrijd al vlaggend met de auto naar het uitbundig feestende Amsterdam). En heel ons leven zal nagalmen waar we waren op 11 juli 2010. De even zomers staan om de beurt in het teken van het WK of het EK.

Het zijn zomers vol spanning, zenuwen en euforie. Enige weken voor het toernooi beginnen de eerste symptomen van de voetbalkoorts. Opeens ga je de Telegraaf en het AD kopen, en wordt elk voetbalnieuwtje belangrijk. Vervolgens ga je iedere uitzending van welk sportjournaal dan ook nauwlettend volgen. Dan zit de stemming er helemaal in. Als het WK of EK dan eenmaal begint kan je aan niks anders meer denken. Alles ademt voetbal. Voor degenen die wat meer resistent zijn tegen de voetbalkoorts het volgende ABC, met achtergronden en tips voor de ultieme voetbalbeleving. Want: voetbal is oorlog, voetbal is emotie en voetbal is poëzie. Literatuur. Muziek. YouTube. Voetbal is de belangrijkste bijzaak in het leven.

Een Voetbal-ABC’tje in twee delen. Vandaag deel 1, de A t/m M. Maandag N t/m Z.

A = Ajax
Ja, sorry hoor, als ik hiermee meteen allerlei PSV- of Feyenoordfans wegjaag. Maar Ajax is hofleverancier van het Nederlands elftal. Wat dacht je van het volgende rijtje?

Marco van Basten, Frank Rijkaard, Clarence Seedorf, Patrick Kluivert, Michael Reiziger, Ruud Krol, Frank en Ronald de Boer, Wim Suurbier, Edwin van der Sar, John van ’t Schip, Jan Wouters, Piet Schrijvers, Marc Overmars, Aron Winter, Sjaak Swart, Raphael van der Vaart, Johan Neeskens, Dennis Bergkamp, Johan Cruijff, Arie Haan, Wesley Sneijder, Tonny Pronk, John Heitinga, Richard Witschge, Johnny Rep, Barry Hulshoff, Tscheu La Ling, Klaas Nuninga, Ruud Geels, Gerald Vanenburg, Ronald Koeman, Gerrie en Arnold Mühren, Edgar Davids, Wim Jonk, Stanley Menzo, Rob de Wit, Wim Kieft, Simon Tahamata, Ryan Babel, Rinus Michels, Marc Overmars, engazomaardoor…

Marco van Basten – 1988

Dennis Bergkamp – 1998

B = Belfast Boy
Volgens elke Brit was George Best (1946 – 2005) de beste voetballer ter wereld. En ook Pele en Maradona denken er zo over. De Noord-Ier was ook de beste drinker ter wereld. De beste vrouwenversierder. En de beste autocoureur. De beste man ter wereld dus. Mooiste uitspraak: “Ik heb een boel geld uitgegeven aan drank, vrouwen en snelle auto’s. De rest heb ik verbrast.”

Don Fardon – ‘Belfast Boy’

C = Johan Cruijff
Feit is echter dat Cruijff de grootste voetballer aller tijden is. En dé muze voor de Nederlandse voetbalpoëzie. Zo schreef volksdichter Toon Hermans:

En Vincent zag het koren
En Einstein het getal
En Zeppelin de zeppelin
En Johan zag de bal

Mooi toch?
Intellectueel Henk Spaan, hoofdredacteur van literair voetbalmagazine Hard Gras, vergelijkt J.C. met Nijhoff, Presley en de Venetiaanse schilders:

Je leerde de geschiedenis uit
Rood Wit Blauw
heette dat boekje?

Zoveel koningen
zoveel graven
wil je niet weten.
Al die politici
allang vergeten.

Maar als je vraagt
wat zoek je
in geschiedenis?

Een regel poëzie van Nijhoff
Elvis Presley met zijn kuif.
De schilders van Venetië of
een pirouette van Cruijff.

Wapenfeiten van de eeuw.
Voetstappen in verse sneeuw.

D = Davids
Niet Edgar, maar Louis. ‘De Voetbalmatch’ uit 1929, waarin Louis Davids voor het eerst een wedstrijd bezoekt, is een soort Voetbal for dummies. Doorspekt met joodse gein – schijnbaar dan, want de tekst werd geschreven door de zeer roomse Jacques van Tol.

E = Anna Enquist
Enige dichteres, misschien wel enige vrouw in Nederland met verstand van voetbal. Anna steekt haar liefde voor ‘Ausputzer’ Ronald Koeman niet onder stoelen of banken. Vooral van zijn fabuleuze vrije trap raakt zij lyrisch:

Hij heeft een slagersmes in zijn sokken
verborgen. Dat weet alleen vader. Stokken

en stenen zijn sinds lang afgeketst. Tenen
wringen in de schoen; het cerebellum

regisseert wreef, knie en billen sprakeloos.
Als hij gaat trappen wordt het grasveld

weide, klinkt de zang van een matroos,
een havenlied. Over de sloot, buiten

bereik van vangers trekt de bal gezichten
scheef. Hij haalt de sokken op. Hij bloost.

F = filosofen
Er lopen heel wat filosoferende voetballers of ex-voetballers rond. Mooiste voorbeeld is de Franse filosoof Eric Cantona. In Nederland heb je Johan Cruijff, Rinus Michels, Jan Mulder, ga zo maar door. Ook Edgar Davids heeft zo zijn filosofische buien, zelfs Raphael van der Vaart wel eens.

Maar zijn er ook voetballende filosofen? Volgens Monty Python wel. Zij brachten ooit een sketch waarin een team Griekse filosofen (met Plato, Aristoteles en Archimedes) een wedstrijd speelden tegen Duitse filosofen, met Nietszche, Marx en Schopenhauer (en Beckenbauer) in de basis. Negentig minuten lang gebeurde er niets op het veld, en liep iedereen te denken. “Eureka!” riep Archimedes opeens en gaf de voorzet die leidde tot een goal. Griekenland-Duitsland eindigde in 1-0. Wat volgde was heftige discussie over vooral de vrije wil.

G = Glasvegas
Glasvegas – ‘Flowers And Football’ Wanneer? Geen idee. Waar? Inverness – Schotland. Erg fijn.

H = Hup Holland Hup
Jan de Cler – die zelf overigens weinig verstand van voetbal had – schreef in 1950 ‘Hup Holland Hup’. Op zich een aardig liedje, maar wat De Cler zo briljant maakte is dat hij er tijdens iedere interland een gelegenheidstekst op schreef. En die zong hij direct na de wedstrijd. Met de teksten werd hij geholpen door Leo Pagano – die je ook in dit filmpje uit 1954 ziet. Kort daarna stopte Jan zijn carrière als liedjesschrijver om medicijnen te gaan studeren. Tot zijn 77e was hij huisarts in Amsterdam. (Dit in het kader van Nutteloze Weetjes.)

I = Ierland
Ierland is er weer niet bij, dit WK. En dat is jammer. Het is een leuk elftal uit een zeer sympathiek land. Bovendien zijn de Ierse supporters, net als die uit Schotland, buitengewoon geliefd bij de Nederlanders. Nederland-Ierland, Nederland-Schotland, altijd is het feest.

Maar Ierland-Engeland is net zoiets als bijvoorbeeld België-Nederland: de underdog tegen de favoriet, met dit verschil dat in het geval van de Britse eilanden er ook nog politieke motieven meespelen. Roddy Doyle beschrijft de emoties in een Ierse pub na Ierland-Engeland op het WK 1990:

Jezus, wat een hitte. Je moest naar adem happen; en dan nog die opwinding erbij. Hij kon het niet aanzien; het werd hem teveel.
“OLÉ… OLÉ OLÉ OLÉ.”
Jimmy Sr. stond weer naar dat jonge ding te kijken toen hij zowat door de jongens werd vermorzeld. Zij sprongen op – de scheidsrechter had op zijn fluitje geblazen – en hij bleef staan. Maar hij greep zich vast aan Bimbo en hield zich staande. Iedereen stond te springen, zelfs Leo, die onderwijl een kruis sloeg. De vlaggetjes gingen de lucht in. Hij wou dat hij er ook een had. Hij zou er eentje kopen voor de volgende wedstrijden. Bertie stond weer op tafel en deed een Noorse verslaggever na. “Maggie Thatcher! Winston Churchill!”
“WIE TRAPTE DE BAL IN HET ENGELSE DOEL? SHEEDY – SHEEDY.”
“Koningin Elizabeth! Lawrence of Arabia! Elton John! Jullie kunnen allemaal de pleuris krijgen!”
Ze juichten.
Jimmy Sr. liep bijna over; niet dat hij moest pissen, maar van liefde. Hij omhelsde Bimbo. Hij omhelsde Bertie. Hij omhelsde Paddy. Hij omhelsde zelfs Larry O’Rourke. Hij hield van iedereen.

(Roddy Doyle – De bus, Rainbow Pocketboeken, Amsterdam 1995)

En net zo gezellig gaat het er aan toe in deze fijne combi van The Pogues en The Dubliners: ‘Jack’s Heroes’, geschreven voor het WK van 1990.

J = juichen

Hoe te juichen? De emoties mogen hoog oplopen, toch moeten we proberen ons verbaal een beetje leuk te uiten. Dus alleen Ooooh en Aaaaah of Jaaaaa als er een doelpunt valt is wat mager.
Een vloek is al wat beter: Jezuschristusgodverdommewateenbalman! of Hallelujah, wat een schot!.
Op de manier van Hugo Walker, de commentator die we ook op dit WK helaas niet mogen horen, is ook mooi. Dus als Wesley Sneijder kansrijk is beginnen met schreeuwen: Jaa, Robben, ROBBEN, ROBBBBEEEEEEENN!.
Uitingen van vertedering mogen ook. Het zijn en blijven tenslotte onze jongens. Dus bij een goal van Raphael van der Vaart/Wesley Sneijder is iets als: Ja Raphael/Wesley, lekkere vent! Fijne knul! Mag ik je Sylvie/Yolanthe zijn? best op zijn plaats.
Pure bewondering is helemaal mooi: Oh Van Persie! Held van de eeuw! God van Nederland!.

Is dit bij alle emoties teveel van het goede, zachtjes huilen van geluk mag ook.

K = koelkast
Een essentieel onderdeel van de WK-beleving. De koelkast hoort van 11 juni tot en met 7 juli 2010 volgestouwd te zijn met bier. Iets anders hoeft er gedurende de WK-periode dan ook niet in te komen. Ons eten halen we bij de snackbar. Fruit en groente liggen in een hoekje van de keuken weg te rotten. Een betere benaming is dan ook: bierkast. Dat is korter dan koelkast met bier. Zodoende hoef je minder lettergrepen te zeggen, en kan je meer slokken nemen.

In de journalistiek heb je de vijf W’s (wie, wat, waar, wanneer, waarom), in de marketing de vijf P’s (prijs, plaats, product, promotie, personeel) maar voor het WK gelden alleen de drie B’s: beeldscherm, bank en bierkast!

L = Ludo Coeck
Raymond van het Groenewoud schreef ooit een prachtig lied over Ludo Coeck, een Belgische speler uit de jaren zeventig. De knappe dromerige voetballer deed het goed bij de dames. Een soort van Belgische Dani dus, alleen was Coeck beter. Van het Groenewoud:

Jaah, elke zondag staat zij steeds langs de lijn
en als d’n Ludo opkomt dan roept zij: “Coeck is fijn”.
Maar scoort hij dan een doelpunt,
dan zucht zij: “wat een mispunt.
Oh, schoot hij zo maar in bij mij”

en

De huwelijksharmonie is zoek
sinds zij steeds smelt voor Ludo Coeck.
Ze heeft een held met korte broek.
Zo jong en mooi is Ludo Coeck.
Koekoek… Koekoek

(Raymond van het Groenewoud – ‘Ludo Coeck’, van de cd Habba, 1984)

Het liep trouwens tragisch af met d’n Ludo. Hij is bij een auto-ongeluk om het leven gekomen.

M = Manu/Maradona

Er is geen grotere fan van Maradona dan Manu Chao. Maar liefst twee keer bracht hij een ode aan ‘pluisje’. Met Mano Negra zong hij ‘Santa Maradona’, solo geeft hij met het liedje ‘La Vida Tombola’ letterlijk een liefdesverklaring af. Maradona vindt het natuurlijk allemaal prachtig.

Maandag deel 2, M t/m Z!

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 7 juni 2010 -- Voetbal-ABC’tje, deel 2 (1)
• 12 mei 2010 -- Nothing Personal (4)
• 4 december 2009 -- Missen (0)
• 16 november 2009 -- Garage: Mistroostig Iers realisme (4)
• 18 september 2009 -- Brendan and the Secret of Kells (0)

Hier alvast de geheime, exclusieve en volstrekt illegale live-video van het uitpakken van het kado, in De Balie begeleid door presentatrice Isolde Hallensleben, in Texas door echtgenote Tineke Vroman en dochter Peggy. Het kado betrof genoemd boek Overleverigheid, dat in het diepste geheim werd geproduceerd. Hij wist zichzelf fraai in zijn welgemeende bedankje te verwerken!

Vroman is in Amerika, waar hij sinds de oorlog woont, vooral bekend als bloed-wetenschapper. Er is zelfs een Vroman-effect, iets met bloeddeeltjes die in een bepaalde opeenvolging een wondje of ander onheil in een ader te lijf gaan. Ook hier in het land van herkomst, Nederland, is er sprake van een Vroman-effect, het effect dat lezers van zijn gedichten ondervinden: de sensatie dat poëzie belangrijk is, blij maakt, opwindt, verrijkt en vermenselijkt.

Kern van Vromans werk – of zeg gerust: de kern van Vroman zelf – is verwondering. Dat kom je vaker tegen bij kunstenaars, maar zelden in zo’n onbevangen en tegelijk intelligente vorm als bij deze meester. Kees ‘t Hart schrijft in Overleverigheid: ‘Vroman is [...] een verbazingsdichter, een tedere verwonderaar met een scherpe verwonderaarsblik’.

Vroman maakte veel mee in zijn leven: als Jood ontvluchtte hij Nederland eind jaren dertig, met achterlating van alles. De scheiding van zijn verloofde Tineke was wel het allerondragelijkst – zeven jaren zou het duren voordat ze elkaar terugzagen, jaren van bizarre omzwervingen en Japanse gevangenkampen met alle honger, waanzin en ellende vandien, want een wereldoorlog ontvlucht je niet.

(tekening uit het Kampdagboek)

De hereniging met Tineke, in 1947 in Amerika, hield op alle denkbare vlakken een nieuw begin in. Vroman ging dichten, werd een befaamd wetenschapper, kreeg kinderen, en maakte er een kunst van zijn zegeningen te tellen. In 1964 ontving hij de PC Hooftprijs voor dat tomeloos uitdijende oeuvre, dat bij geen enkele stroming hoort, dat zelfs niet al teveel ontwikkeling kent – en dat ook vandaag nog aangroeit, en morgen, en vast ook nog wel volgend jaar.

Hier zien we het paar, daags na het huwelijk, twee dagen na het weerzien:

En hier opnieuw, bijna 65 jaren later. Verschil is er nauwelijks, voor wie ogen heeft:

Wie Leo Vroman kent, kent Tineke Vroman. Je moet de foto’s zien, de films die van hen gemaakt zijn, je moet de gedichten lezen, om te beseffen dat er niets cheesy of corny aan deze vaststelling is: Leo en Tineke vormen al 75 jaar het mooiste liefdespaar ter wereld. En al die liefde, al dat geluk heeft nu eindelijk eens géén roet in het eten van de Kunst gegooid. De Vromannetjes hadden hun portie onheil ruimschoots binnen, nu mocht het eindelijk eens goed gaan – en vrucht dragen. En dat deed het.

Tekenen doet hij ook al een eeuw lang. Eigenlijk is Vroman een droodelaar. Maar wie vóór de oorlog al strips in het NRC publiceerde (‘Stiemer en Stalma’, met vriend Anton Koolhaas), en nu nog steeds zijn eigen boeken illustreert, is natuulijk geen watje. Zijn stijl, hier en daar vervaarlijk dicht aanleunend tegen die van Dalí, Escher en Bosch, wordt steeds gered door wéér diezelfde lenigheid van karakter die (op een veel hoger niveau) zijn dichtkunst typeert. Humor, mededogen en liefde stralen overal in door, vermengd met veel verkwikkende zelfkritiek.

Over een tijdje zal Leo Vroman wel een keertje dood gaan. Het Systeem (zoals hij ‘god’ noemt in een aantal beroemde gedichten) zal Vroman op een dag tot zich roepen. De dag erna staat zijn vriendelijke gezicht dan op de voorpagina van alle kranten. Omdat hij zo oud is, zal niemand ontroostbaar zijn, maar de Nederlandse Literatuur zal toch een veer laten van minstens honderd pond. Maar, en dat is ook heel goed mogelijk, misschien blijft hij altijd leven, want als we één ding uit zijn werk kunnen leren is het dit: verwonder je.

Een open kraan

Mijn kakelkraan blijft altijd open.
Ik vrees, als ik ben uitgepraat,
dat hij goed vastgeroest nog openstaat
en de woorden zullen blijven lopen

Dan word ik in het groeien klein
zoals de hele lieve aarde
net zoals een zielloze bejaarde
nog schijnbaar bezigjes kan zijn.

Wanneer allang geen menselijk wezen
meer zal bestaan om iets te lezen,
zo zal in zuivere zinnen zonder zin

als hier geen grasspriet meer zal groeien
onze uitgestorven informatie blijven vloeien
de lege luisterloze ruimte in.

(Uit: Soms is alles eeuwig, 2009)

(De foto’s en tekeningen in dit artikel, behalve de laatste, heb ik met de beste bedoelingen eigenhandig gereproduceerd uit het boek Leo Vroman Tekenaar, de prachtige catalogus bij de gelijknamige expo die je zeker moet gaan zien, tot 30 mei in Galerie Weesperzijde (Weesperzijde 94, Amsterdam).  Sowieso een heel fijne galerie, en lekker vlakbij café Hesp.)

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)
• 17 oktober 2009 -- Eiland op sterk water: Initiatie (1)
• 10 september 2009 -- Stiftgedicht: Kastje (1)

En we hebben een winnaar! Of liever gezegd: twee.

We hebben ons bij het nakijken een paar keer achter het oor gekrabd. Wat te doen, bijvoorbeeld, met ‘Heel lang ben ik vroeg naar bed gegaan’? Het juiste antwoord is De kant van Swann (Marcel Proust), maar omdat dit het eerste boek is van de cyclus Op zoek naar de verloren tijd, rekenen we dat laatste natuurlijk ook goed, al was het maar omdat het de mooiste boektitel aller tijden is.

Maar hoe te handelen bij de beginzin van Keefman van Jan Arends, die toevallig ook de eerste zin is van diens Verzameld Werk onder de titel Vrijgezel op Kamers (dat ook de titel van een verhaal is). Uit het voorbeeld van Proust volgt dat we dit ook goed moeten rekenen, maar wel met meer pijn in het hart. Hetzelfde geldt voor de beginzin van Toon Tellegen (oorspronkelijke bundel: Er ging geen dag voorbij; Verzamelde Verhalen: Misschien wisten zij alles).

Het is Boekenweek, dus geen gezeur.

Opvallend: niemand wist waar de (nog wel dúbbele) beginzin ‘Dit ben ik op mijn tiende. Dat was in 1980.’ vandaan kwam. Terwijl het toch de veelvuldig bekroonde graphic novel Persepolis van Marjane Satrapi betreft. We dachten daarmee de Eeuwig Weekend-lezer juist een schot voor open doel te geven, stripminded als ze zijn! Maar nee hoor.

Wat was lastig? Wat was juist gemakkelijk? Dat laatste gold uiteraard voor populaire romans van Foer, Wieringa, Kluun en Giordano. Zelden goed geraden daarentegen werd het werk van Tjitske Jansen, Anthony Mertens en Sylvia Plath. Geeft niets: het is, zoals gezegd, allemaal te koop en te lees!

Dan de winnaars! Gefeliciteerd Nell van Vliet, en gefeliciteerd Marlies van der Schoor! Beiden haalden jullie 54 uit 60 punten, waarmee jullie net uittorenen boven een achtervolgend groepje met aan kop Doenja Renate en Karla van Dijk (beiden 52 punten), die we hier toch graag noemen. Zelf hadden we dat nooit gehaald.

Wat hebben jullie gewonnen, Nell en Marlies? Geen gekkigheden, beloofden we, en origineel uit eigen kast. We hebben drie prachtige werkjes uit de Bibliotheca Feriae Aeternalis gehaald, boeken waar we zelf enorm van hebben genoten en waarvan we niet licht afstand doen. Uit deze drie mogen jullie er elk één kiezen. Het betreft antiquarische (uiteraard fraai gebonden) edities van:

- De Tovenaar, korte novelle van Vladimir Nabokov, met nawoord van zoon Dmitri. Tamelijk dun, toegegeven, maar prachtig!

- Oude Emmer, verhoor mijn gebed van Ad Beenackers, buitengewoon heldere en droogkomische inleiding tot de kunst van de haiku, met vele Nederlandse en Japanse prachtvoorbeelden.

- Griekse Mythen van Imme Dros, met prenten van Harrie Geelen, met alle Griekse bewerkingen van de veelgelauwerde Dros.

We nemen vandaag (dinsdag) nog contact met jullie op per mail en dan komen we er wel uit.

* * * * * *

De goede antwoorden nog eenmaal op rij:

1. Bernardo: ‘Who’s there?’

William Shakespeare: Hamlet. Alleen over deze beginscène zijn bibliotheken volgeschreven. Kan allemaal ongelezen blijven, want Hamlet zelf is heerlijk genoeg. Of kijk de integrale filmversie van Kenneth Brannagh (regie en titelrol), met (de naar we vandaag vernemen weer vrijgezelle) Kate Winslet als Ophelia.

2. In die tijd zwierf ik met een hongerige maag door Kristiana, die vreemde stad, die niemand verlaat zonder er door getekend te zijn. (vert.)

Knut Hamsun: Honger. Briljante vroege modernist, Nobelprijswinnaar maar ook scheve schaatsenrijder in de oorlog. Dit is zijn beste boek. De eenvoud is adembenemend alsmede misleidend.

3. It was love at first sight.

Joseph Heller: Catch 22. Eén van de vier of vijf wérkelijke naoorlogse wereldklassieken, over het type probleem dat sindsdien met de titel van het boek wordt aangeduid.

4. Het is een warm voorjaar, in de klas bidden ze voor me omdat ik al meer dan tweehonderd dagen van de wereld ben.

Tommy Wieringa: Joe Speedboot. De film komt eraan, als de rechthebbenden er tenminste uit komen.

5. Alice Della Rocca haatte de skilessen. (vert).

Paolo Giordano: De eenzaamheid van de priemgetallen. Aardige roman, van de knapste schrijver ter wereld. Qua uiterlijk toch zeker.

6. Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze. (vert.)

Leo Tolstoi: Anna Karenina.

7. Dit boek is vóór alles de geschiedenis van een mens, die het grootste gedeelte van zijn leven in West-Europa leefde gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw. (vert.)

Michel Houellebecq: Elementaire deeltjes. Dit boek bracht ons twaalf jaar geleden als lezer weer bij de les. We dachten dat de literatuur dood was (dat stond in de krant), maar nee. Woedend sarcasme, bijtende humor, en zéér ongemakkelijk. Bij herlezing nog steeds koude rillingen.

8. Toen de telefoon ging, stond ik in de keuken voor een pan spaghetti, lekker meefluitend met de ouverture van Rossini’s Diefachtige Ekster, wat volgens mij de ideale muziek is om spaghetti bij te koken. (vert.)

Haruki Murakami: De Opwindvogelkronieken. Wij kwamen er niet door. Kafka op het strand is prachtig, maar deze niet. Slechts onze mening hoor – voor we boze brieven krijgen, want Murakami is heilig in (leesclub)kringen.

9. In het hartje van de zomer reisde er een eenvoudig jongmens van zijn vaderstad Hamburg naar Davos-Platz in het Graubündense land. (vert.)

Thomas Mann: De Toverberg. In de onvergetelijke vertaling van even onvergetelijke Pé Hawinkels.

10. Renowned curator Jacques Saunière staggered through the vaulted archway of the museum’s Grand Gallery.

Dan Brown: The DaVinci Code. Bordkartonnen whodunnit met de impact van een komeet.

11. Wie vanuit het oosten komt, van bij de Duitse grens, ziet ten slotte, over het onafzienbare veen, een grijze streep aan de horizon, en wie voor de eerste keer die weg aflegt en de rivier wil oversteken, denkt dat hij voetveer en Veluwezoom al nadert.

Jan Siebelink: Knielen op een bed violen. Moderne Nederlandse klassieker. Wie denkt dat-ie Nederland wel kent, moet dit lezen. Een literair genoegen en een inkijkje in een bizarre subcultuur.

12. Voor de zóveelste maal kom ik thuis van de reis en weer staat mijn stoel gereed, tafel en bed gedekt, pantoffels bij ‘t vuur, alsof ik iedere dag verwacht werd.

Willem Elsschot: Tsjip. Het is eigenlijk de beginzin van de beroemde inleiding tot deze novelle. Anderhalve pagina taalkunst zoals niet meer wordt gemaakt.

13. The artist is the creator of beautiful things.

Oscar Wilde: The Picture of Dorian Gray.

14. Het moyenne gaat aardig oplopen, denk ik bij mezelf als ik voor de derde keer in een paar dagen door de draaideur van het Lucas-ziekenhuis loop.

Kluun: Komt een vrouw bij de dokter. De rest van de mop is inmiddels afdoende uitgelekt.

15. Once upon a midnight dreary, while I pondered, weak and weary […]

Edgar Allan Poe: The Raven. Nevermore…

16. ‘All happy families are more or less dissimilar; all unhappy ones are more or less alike’, says a great Russian writer in the beginning of a famous novel [...].’

Vladimir Nabokov: Ada or Ardor. Een roman beginnen met een krom geparafraseerde beginzin van een klassieker, dat is grappig. Het boek dat volgt is, hoewel niet gemakkelijk, een meesterwerk. Aanrader voor wie de Priemgetallen van die knapperd mooi vond. Liefde tussen kinderen, en hoe dat gaat schuren als volwassenheid dreigt.

17. Er was iemand die zei: ‘Kijk, dit is nou tufsteen.’

Tjitske Jansen: Koerikoeloem. Een mooi gedicht (en meteen bundel) uit 2007. Kopen en lezen! Of kado doen aan een geliefde.

18. Er ging geen dag voorbij of de eekhoorn was wel op stap.

Toon Tellegen: Er ging geen dag voorbij (of ook de bekende verzamelbundel: Misschien wisten zij alles). Volmaakt. Geen kind de deur uit zonder de eekhoorn van Tellegen.

19. Dit ben ik op mijn tiende. Dat was in 1980. (vert.)

Marjane Satrapi: Persepolis. Genadeloze, poëtische autobiografie over het leven in Perzië/Iran ten tijde van de Grote Revolutie, vanuit het perspectief van een scherp waarnemend meisje.

20.  A screaming comes across the sky.

Thomas Pynchon: Gravity’s Rainbow. Het geluid van een inkomende V-2. En van een hárd inkomende totaalroman.

21. It was a queer, sultry summer, the summer they electrocuted the Rosenbergs, and I didn’t know what I was doing in New York.

Silvia Plath – The Bell Jar. Ach, Sylvia Plath, kwikzilveren muze, waar ben je gebleven?

22. Je bent een monster, zei Rachel soms tegen me. (vert.)

Michel Tournier: De Elzenkoning. Stijf in de top vijf van beste romans die wij ooit lazen. De rest van Tournier vond ik echter volkomen onleesbaar.

23. On moonless nights the men and boys of Jableh, a dusty fishing town on the coast of Syria, would gather their lanterns and set out in their quietest boats.

Dave Eggers: Zeitoun. De hit van 2009. Eggers is van de gëengageerde romankunst. Dat maakt zijn boeken er stilistisch gezien niet beter op, maar aangrijpend is het zeker. Verfilming volgt.

24. De moordenaar van Lina Siñani Huanca’s ouders kon zelf geen kinderen krijgen, daarom besloot hij Lina Siñani Huanca te adopteren.

Arnon Grunberg: Onze Oom. On-Nederlandse beginzin van een on-Nederlandse roman, waarin zelfs niet de minste verwijzing naar Nederland te vinden is. Uitzonderlijk. Maar dat is Grunberg wel vaker, tot ons grote genoegen, want we kunnen ze goed gebruiken, afwijkende kunstenaars.

25. In de nacht van 14 juli in de zomer van 2004 verdronk ik in bed.

Anthony Mertens: Zwaluwziek. Kleine mooie roman uit 2008 over de gevolgen van een herseninfarct. Geïnspireerd door en vaak vergeleken met Bernlefs Hersenschimmen. Mertens overleed in april 2009.

26. Heel lang ben ik vroeg naar bed gegaan. (vert.)

Marcel Proust: Op Zoek naar de Verloren Tijd / De kant van Swann. Het is bon ton om te verklaren dat je Proust niet gelezen hebt. Wij hebben dat wel, en zijn daar trots op. We mogen mensen graag tergen met de verzekering dat het monstrum naar het einde toe alleen maar beter wordt; je moet even door die eerste 2500 bladzijden heen. Ons advies: schrik niet terug voor een beetje intellectuele inspanning en vreet je vast in de Verloren Tijd. Het loont. Echt.

27. In lijn 16, op het spitsuur: een kerel van zowat zesentwintig, slappe vilthoed met een koordje er omheen inplaats van een lint, nek te lang alsof er aan getrokken was. (vert.)

Raymond Queneau: Stijloefeningen. Vermakelijk experiment van Franse grappenmaker. Negennegentig maal hetzelfde verhaaltje, maar negenennegentig keer totaal anders.

28. Vriend, hoe vaak heb ik je al niet gezegd dat ik mij geheel wil inzetten voor de psychiatrisch gestoorde mens.

Jan Arends: Keefman of Vrijgezel op Kamers. Juweeltje van eigen bodem (Keefman). Jan Arends was gek, onaardig, een pain in the ass, en bracht veel tijd door in inrichtingen. Tussendoor verhuurde hij zich als butler aan rijke dames, niet zonder seksueel-masochistische bijbedoelingen. Hij sprong zich in 1973 te pletter op de dag dat zijn dichtbundel Lunchpauzegedichten van de drukker kwam. Hoe bitterschitterend onaangepast.

29. Howard Roark laughed.

Ayn Rand: The Fountainhead. Wij vonden het schokkend. Raden het eigenlijk niemand aan, behalve architectuurstudenten en die enkeling die, net als wij, genoegen schept in pijnlijke langdradigheid. Voor hem of haar is dit goud.

30. What about a teakettle?

Jonathan Safran Foer: Extremely Loud and Incredibly Close.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 2 maart 2010 -- De Grote Eeuwig Weekend Literaire BeginzinQuiz 2010 (2)
• 21 april 2010 -- Hendriksma’s Hunkering (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 23 juni 2009 -- Wieringa’s Caesarion: veel leven, weinig karakter (2)
• 24 maart 2009 -- 2666. Niet zomaar een getal. (6)

Je sleurt toch niet voor niets jaar in jaar uit een koffer boeken mee naar Kreta, Bakkum of Maleisië? Vandaag is pay back time. Wie wint heeft gewonnen en krijgt als bonus een juweeltje uit de befaamde Bibliotheca Feriae Aeternalis – en geen afdankertje hoor, echt iets moois, en gesigneerd ook, al dan niet door de schrijver zelf. Doe mee en win!

De quiz…
De dertig beginzinnen hieronder zijn in de oorspronkelijke taal gesteld, zolang het maar Engels of Nederlands betreft; overige talen zijn omgezet naar het Nederlands, en dan uiteraard in de vertaling die we toevallig bij de hand hadden. Uit overdreven menslievendheid hebben we dat met ‘(vert.)’ aangegeven.
Het gaat allemaal om werken van letterkundige aard, met inbegrip van romans, novellen, gedichten en toneelteksten. Van overbekend tot lichtelijk off the beaten track, maar nooit obscuur – het is eigenlijk allemaal verplichte kost en in elke normale buurtboekwinkel te koop.

…& hoe die te winnen
Je moet per beginzin én de schrijver én het werk noemen, ontvangt voor elk daarvan -mits goed geraden- 1 punt, wat tot een maximum van 60 punten leidt voor de gehele quiz. Simpel. Wie echter de volle 60 punten scoort, heeft vrijwel zeker vals gespeeld en wordt gediskwalificeerd.
Als je nou niet alles weet, waag dan toch een poging, want anderen weten vast nog minder dan jij. De wereld hangt van onbelezen sukkels aan elkaar, dus als jij niet verder komt dan Kluun, maak je tóch kans op die mysterieuze prachtprijs.

Uitslag, huldiging en prijsuitreiking op deze plaats over twee weken.
O ja, de oplossingen wegens spoilergevaar alsjeblieft NIET in de reguliere commentaarpanelen dumpen, maar netjes in het antwoordformulier typen (direct onder de laatste zin).

Hier komen ze! Maar eerst even een kijkje in de Bijlmer.

Wordt allemaal gesloopt. Doodzonde, maar je houdt de vooruitgang niet tegen. Okay, here goes:

1. Bernardo: ‘Who’s there?’

2. In die tijd zwierf ik met een hongerige maag door Kristiana, die vreemde stad, die niemand verlaat zonder er door getekend te zijn. (vert.)

3. It was love at first sight.

4. Het is een warm voorjaar, in de klas bidden ze voor me omdat ik al meer dan tweehonderd dagen van de wereld ben.

5. Alice Della Rocca haatte de skilessen. (vert).

6. Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze. (vert.)

7. Dit boek is vóór alles de geschiedenis van een mens, die het grootste gedeelte van zijn leven in West-Europa leefde gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw. (vert.)

8. Toen de telefoon ging, stond ik in de keuken voor een pan spaghetti, lekker meefluitend met de ouverture van Rossini’s Diefachtige Ekster, wat volgens mij de ideale muziek is om spaghetti bij te koken. (vert.)

9. In het hartje van de zomer reisde er een eenvoudig jongmens van zijn vaderstad Hamburg naar Davos-Platz in het Graubündense land. (vert.)

10. Renowned curator Jacques Saunière staggered through the vaulted archway of the museum’s Grand Gallery.

11. Wie vanuit het oosten komt, van bij de Duitse grens, ziet ten slotte, over het onafzienbare veen, een grijze streep aan de horizon, en wie voor de eerste keer die weg aflegt en de rivier wil oversteken, denkt dat hij voetveer en Veluwezoom al nadert.

12. Voor de zóveelste maal kom ik thuis van de reis en weer staat mijn stoel gereed, tafel en bed gedekt, pantoffels bij ‘t vuur, alsof ik iedere dag verwacht werd.

13. The artist is the creator of beautiful things.

14. Het moyenne gaat aardig oplopen, denk ik bij mezelf als ik voor de derde keer in een paar dagen door de draaideur van het Lucas-ziekenhuis loop.

15. Once upon a midnight dreary, while I pondered, weak and weary [...]

16. ‘All happy families are more or less dissimilar; all unhappy ones are more or less alike’, says a great Russian writer in the beginning of a famous novel [...].

17. Er was iemand die zei: ‘Kijk, dit is nou tufsteen.’

18. Er ging geen dag voorbij of de eekhoorn was wel op stap.

19. Dit ben ik op mijn tiende. Dat was in 1980. (vert.)

20.  A screaming comes across the sky.

21. It was a queer, sultry summer, the summer they electrocuted the Rosenbergs, and I didn’t know what I was doing in New York.

22. Je bent een monster, zei Rachel soms tegen me. (vert.)

23. On moonless nights the men and boys of Jableh, a dusty fishing town on the coast of Syria, would gather their lanterns and set out in their quietest boats.

24. De moordenaar van Lina Siñani Huanca’s ouders kon zelf geen kinderen krijgen, daarom besloot hij Lina Siñani Huanca te adopteren.

25. In de nacht van 14 juli in de zomer van 2004 verdronk ik in bed.

26. Heel lang ben ik vroeg naar bed gegaan. (vert.)

27. In lijn 16, op het spitsuur: een kerel van zowat zesentwintig, slappe vilthoed met een koordje er omheen inplaats van een lint, nek te lang alsof er aan getrokken was. (vert.)

28. Vriend, hoe vaak heb ik je al niet gezegd dat ik mij geheel wil inzetten voor de psychiatrisch gestoorde mens.

29. Howard Roark laughed.

30. What about a teakettle?

Antwoorden gaarne via onderstaand formulier:

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 24 maart 2009 -- 2666. Niet zomaar een getal. (6)
• 16 maart 2010 -- De GEWLBQuiz: En De Winnaars Zijn… (5)
• 11 maart 2009 -- En wat als de wesp nu eens uitstierf (3)
• 21 april 2010 -- Hendriksma’s Hunkering (0)
• 3 maart 2010 -- Stripbeurs (1)

miniwaterkrachtcentrales bouwen
om lenteregen en dauw op te vangen

gloeiwormen morse leren
om sms’jes van mijn raam
naar het jouwe te seinen

kijk me iets langer aan
en de fossiele brandstoffen
draaien zich om in hun graf

en als ik de houtworm
die aan mijn hart knaagt
eruit lok met zure bommen
en als biomassa verbrand
en daarmee je huis verwarm
en bionische pissebedden
op tredmolentjes laat lopen
als aandrijving voor een ipod
met echt alles van de Beatles erop-

is het al zo laat? zeg je
en je trekt je winterjas aan
ik heb alle tijd van de wereld
de polen smelten

Toelichting
Dit is een liefdesgedicht in wording. Ik ben slecht in liefdesgedichten, maar goed in verliefdheid. Vooral de lijdzame, geheimzinnig zwelgende, beetje manische variant. Ik denk dat verliefdheid weinig met liefde te maken heeft, trouwens. Dit is dan ook meer een verliefdheidsgedicht dan een liefdesgedicht. Ik probeer al een tijdje een liefdesgedicht te maken, maar dan wordt het weer een liefdesverdrietgedicht of een verliefdheidsgedicht.

Dat komt volgens mij door mijn hang naar conflict en spanning. Heb ik perfect omschreven hoe verbonden twee personen wel niet kunnen geraken, woppa, komt er een derde om de hoek kijken die er alles aan doet om aan dat geluk een einde te maken. Er moet altijd iets mis gaan. In een boek over schrijven (Zen in the art of writing) noemt Ray Bradbury dat ‘het Erge’. Zonder ‘het Erge’ leggen we die roman subiet weg. Daarom zijn onze kranten ook zo deprimerend, in 9 van de 10 artikelen gaat het over ‘het Erge’. Goed nieuws bestaat niet. Goede gebeurtenissen wel natuurlijk, maar die zijn niet nieuwswaardig. Als het erop aankomt, is angst belangrijker voor ons dan liefde. Ik had het liever andersom gezien. En misschien wil ik daarom het ultieme liefdesgedicht maken. En dan raak ik weer afgeleid door ‘het Erge’.

‘God Miljaar!!!’ zou kabouter Wesley zeggen.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 10 mei 2010 -- Een wandeling op zondag in mei op zoek naar liefde (4)
• 21 september 2009 -- Les grandes personnes: Ontdekking van de liefde in sereen decor (0)
• 23 juli 2009 -- Mytisch en memorabel: Binu en de Chinese muur (0)
• 15 mei 2009 -- De eenzaamheid van de priemgetallen (2)
• 10 mei 2009 -- Eclips: 475 Boeiende Bladzijden (1)

Omdat het vandaag Gedichtendag is, wat extra aandacht voor onze eigen Dimitri Antonissen. De beste man levert al sinds het prille begin van Eeuwig Weekend Stiftgedichten en in april verschijnt zijn debuutbundel schrap me bij uitgeverij Wintertuin.Als dat geen nieuws is!

Antonissen is een schrijver die enkel schrapt. Geen enkel woord in deze bundel is van hemzelf. Overdag is hij, als chef nieuws bij Het Laatste Nieuws, bezig de krant te vullen. ’s Avonds pakt hij echter zijn zwarte stift om de poëzie uit de artikelen te redden. Schrap me is het resultaat van anderhalf jaar wegstrepen van overtollige woorden. Wat overblijft zijn charmante, grappige en bijtijds ontroerende gedichten.

De bundel schrap me verschijnt op 3 april 2010.

En een filmpje:

Hier alle Stiftgedichten van Dimitri op Eeuwig Weekend.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 26 augustus 2009 -- Walhallie in Lambiek (2)
• 9 april 2009 -- Stiftgedicht: Prijs (1)
• 21 april 2010 -- Hendriksma’s Hunkering (0)
• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)

Uit: De Standaard van 24/11/2009.

Hoe maakte Dimitri dit onderwater-Stiftgedicht? Een video:

Wil je Dimitri Antonissen live zien? Dat kan! A.s. zaterdag 28 november treedt hij op tijdens het Wintertuinfestival in Nijmegen om 21.45 uur in de Valkhofzaal.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 15 december 2008 -- Stiftgedicht: Geheim (4)
• 13 november 2008 -- Stiftgedicht: Warm (3)
• 16 oktober 2008 -- Stiftgedicht: Zacht (6)
• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)

initiatie
smeltwater van haar ondergrondse iglo
vormt bovengronds een poel
in het schijnsel van het krieltjesbleke vocht
zien de drinkende en badende albinodieren
met hun marsepeinwollige vachten,
bloedgevulde ogen en natte poten,
er als luxe snoepgoed uit

haar periscoop loert de snoeten rond
de oudste eerst, of de dikste?
die malse dijen als diner, die hazenrug om in te zouten
die oogbollen als oorbellen,
die huid om brieven van te vouwen
(‘het blikvoer is bijna op, maar
het mos staat op de muren,
en mijn inzicht groeit.’)

ze zal een wit hart eten
en van spieren droomdraad spinnen
maar eerst die aaidrift bedwingen
die pluizige trillingen vlak strijken

Toelichting
In de klassieke muziek is het vrij gangbaar om voor een concert naar een toelichting te luisteren; een praatje van 20 minuten waarin iets wordt verteld dat de muziek interessanter moet maken. Aangezien poëzie de reputatie heeft even moeilijk en elitair te zijn als klassieke muziek, leek het mij wel educatief verantwoord een toelichting te houden op mijn eigen gedicht ‘initiatie’, uit mijn debuutbundel Eiland op sterk water. Dus, dames en heren, welkom, let niet op de rommel, neem plaats, schenk een kop thee in, we gaan beginnen.

Het idee voor dit gedicht kreeg ik op vakantie. Zo zie je maar weer, het werk des dichtersch gaat altijd door. Ik kwam per ongeluk langs een schilderijententoonstelling en was erg gecharmeerd van een Disney-achtig werk met drie albinodieren, een konijn, een leeuw en een schaap, geloof ik. Ze waren van onderaf getoond, vanaf de grond gezien. Het deed me denken aan de illustraties in De Wachttoren, dat bekeringsblad van Jehova’s getuigen. Van die zoete leeuw-met-lam taferelen in glooiende velden. En toen vroeg ik me af: wie jaagt er op schattige albinodieren? En verlies je daardoor je onschuld? En wat win je ermee?

Een creatief werk maken wordt door psychologen wel gezien als het oplossen van slecht gedefinieerde problemen. Eigenlijk zoek je als schepper problemen, en als je een probleem vindt, probeer je te ontdekken hoe het probleem in elkaar steekt. Met een beetje mazzel vind je dan ook nog een oplossing. Masochistische bedoening of nobele taak? Ik neig naar het eerste. Ik vroeg me dus af wie er op schattige albinodieren zou jagen. En daarbij dacht ik aan initiatierituelen, proeven van bekwaamheid. Over het schrijfproces zelf kan ik moeilijk uitweiden. In de eerste plaats omdat het allemaal ontzettend geheim is en ik gepatenteerde technieken gebruik, in de tweede plaats omdat ik bij het schrijven de boel gewoon laat opborrelen uit mijn onderbewuste. En dat is een zwarte doos van Pandora waar ik zelf niet in kan kijken, ook niet met een periscoop.

Met dit gedicht wilde ik schilderen. Ik hoop dat lezers de beelden voor zich zien, en een gothic-surrealistische sfeer proeven. Ik hoop dat ik een miniatuur sprookjeswereld heb gemaakt, die je even uit je alledaagse blikvernauwing haalt. En als u het niet erg vindt, ga ik nu weer een nieuw probleem zoeken.

Eiland op sterk water van Floor Buschenhenke is verkrijgbaar in de boekwinkel.
ISBN 9789045001166

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)
• 10 september 2009 -- Stiftgedicht: Kastje (1)

(Klik voor groter beeld)

Uit: De Morgen van 05 september 2009

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)
• 17 oktober 2009 -- Eiland op sterk water: Initiatie (1)

En als bonus: Hoe maakt Dimitri zijn Stiftgedichten nu eigenlijk? Een video:

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)
• 14 augustus 2009 -- Spengels (3)

Klik voor groter formaat

Uit: De Volkskrant van 13/05/2009

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 30 juni 2009 -- Het ware leven (4)
• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)

(klik voor een groter beeld)

Uit zakenkrant De Tijd van 25 april 2009.
Zelfs in een interview met de directeur van de Belgische Nationale Bank grijpt de poëzie zich met weerhaakjes vast.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 30 maart 2009 -- Video: Ellen ten Damme zingt Ilja Pfeijffer (2)
• 5 februari 2009 -- Video: Het Ultieme Weerwoord (9)
• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)

In de krant lees ik de jaarlijks terugkerende klachten over rookgeur. Waar ik vandaan kom stookt men paasvuren. Dat is cultuur. Zo zijn de Tubanten. De wind neemt de rook mee naar plaatsen waar men weer heel andere culturen heeft, of naar Friesland, en daar klaagt men dan steen en been. ‘Het gaat in het wasgoed zitten,’ mort een vrouw uit Greonterp. Ik zou zeggen, mevrouw, wees blij dat er een stukje Saksische levensvreugde in uw klamme lappen trekt. Verhef uzelf. Of wacht op een stevige Noordwester en jaag de Rode Haan in uw eigen hooimijt. Dat zal ze leren, die Tukkers.

Terwijl de anderen
in onblusbaar verlangen verteren
en ellendig moeten branden
om even de baas te spelen
lig ik languit in de luwte te kwelen!

In de schaduw geborgen
onder een kroon van wingerd en laurier
luister ik met open oor
naar de zoetklinkende lier
waarop het wijs bewogen plectrum tokkelt.
- – - Fray Luis de León, anno 1583 – - -

De Paas bracht maar liefst twee buitengewone zangers binnen mijn gehoorcirkel. Sytse Buwalda in het Concertgebouw, Bob Dylan in Heinekens Bierhel.
Buwalda is contra-tenor, dat is de hoogste stem in het mannelijke klassieke zangspectrum. Buwalda is een held. Ik weet verder weinig van hem, maar ‘in het wereldje’ is hij een heel grote meneer. Hij heeft een enorme bos rossig krulhaar op zijn voorname hoofd, en is ook voor het overige een betoverende verschijning. Hij arieerde in de Matthaüs Passion, en het was als vanouds de V van Victorie. Het vermaarde orkest van Pieter Jan Leusink was goed, het Holland Boys Choir imposant, de overige solisten allemaal even innemend en overtuigend. Maar Sytse Buwalda, mijn lieve Heer.

En de oude kraai? De Bobmeister? Die zong over het antwoord dat waaide in de wind, over een vrouw als een rollende steen, en iets vaags over een wachttoren. Zingen kon je het eigenlijk niet eens noemen, maar net als Buwalda bezorgde hij een avond lang voor van die mini-bergketentjes op mijn huid. Hier een door mijn lief ter plaatse geschoten lichtgravure van de Bobster.

O, wát slaat onze liefde wonden,
wat richten wij, door lust verblind,
datgene ‘t allereerst ten gronde
wat juist ons hart het meest bemint!
- – - Fjodor Aleksejevitsj Tjoettsjev, anno 1851 – - -

Maar het grote nieuws deze Pasen was natuurlijk geen zanger, maar een zangeres. Susan Boyle. Britain’s got talent. Nee, ik ga niet linken. Ze is verdomme all over the interweb, google haar maar.
Ik erger me dood. Niet aan het programma op zich, of aan talentenshows. Zolang ik daar niet naar hoef te kijken, ist mir alles egal. Elk zijn lol.
Ook irriteert Susan zelf mij allerminst. Die vrouw kan zingen. Punt. Het was wel een afgrijselijk liedje (alle musical-liedjes zijn exact even afgrijselijk, heel merkwaardig fenomeen is dat) en er was enorm gerommeld aan de knoppen; het leek wel of ze een vibrator had ingeslikt (terwijl ze godbetert nog nooit gezoend had!). Maar waar ik me zo oud-testamentisch over opwind, is dat het blijkbaar bijzonder gevonden wordt dat een ‘lelijke’ vrouw behoorlijk zingen kan.

Het einde van onze cultuur is daar. Voilá. En Engeland loopt voorop. Het schoonheidsideaal is geen ideaal meer, maar een verplichte realiteit. Men moet mooi zijn. Alleen mooie mensen kunnen zingen. Alleen perfectie is goed genoeg.
Dat alle mooie donkere meisjes altijd en vanzelfsprekend briljante zangeressen zijn, en alle alleenstaande Schotse huisvrouwen van 47 nooit, is in de hoofden van negentig procent van de bevolking een alledaags feit geworden. Wondere wereld, zei de Griekse filosoof Chriet Titulaer al.

Die digter dig met haar tong
sy haal asem – ja, diep uit haar oor
- – - Antjie Krog, anno 2001 – - -

* * * * *

Met dank aan mijn geliefde familie, die me zaterdag op mijn verjaardag in een gezamenlijke actie genoeg boekenbonnen gaf om het schier onbetaalbare ‘De Canon van de Europese Poëzie’ in eigendom te kunnen verwerven, hetgeen ik vandaag onverwijld deed. Bovenstaande fragmenten zijn uit dat boek at random overgenomen.

De Canon van de Europese Poëzie, samengesteld door Ilja Leonard Pfeijffer en Gert Jan de Vries. Meulenhoff Uitgeverij, 2008. Tweetalige prachteditie 79,50 euro. Eéntalige paupereditie 19,95 euro.

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 19 mei 2009 -- Hoofd aan flarden (2)
• 30 maart 2009 -- Video: Ellen ten Damme zingt Ilja Pfeijffer (2)
• 18 november 2008 -- VEEL & GOED #1: Theme Time Radio Hour (2)

De stiftdichter bereidt zich alvast voor op een Gouden Uil en een AKO literatuurprijs.

(Klik voor groter beeld)

Soortgelijks op Eeuwig Weekend:

• 28 januari 2010 -- Schrap me: Gebundelde stiftgedichten (0)
• 13 april 2010 -- Het bloedstollende Vroman-effect (3)
• 12 januari 2010 -- Hakken mag (0)
• 24 november 2009 -- Stiftgedicht: Diepzee (2)
• 17 oktober 2009 -- Eiland op sterk water: Initiatie (1)