Vooropgesteld: dit stuk heeft geen enkele actuele aanleiding. Vervolgens: dit stuk heeft een heel duidelijke persoonlijke en actuele aanleiding. Want in een vergeten laptop vond ik vorige week een verloren gewaande – en dus diep betreurde – disc terug. Een datadisc, met daarop het complete oeuvre van Robert Wyatt tot nu toe op mp3. Van The End Of An Ear uit 1970 tot en met Comicopera uit 2007. Wat een geluk! Want die prachtige melancholieke stem, dat pastorale trompetspel en die subtiele klanktapijten had ik geen dag langer willen missen.
Robert Wyatt (Bristol, 1945) heeft of had een vreemde carrière. Eind jaren zestig/begin jaren zeventig maakt hij furore als drummer en zanger van de psychedelische Canterbury jazzrockband The Soft Machine (waar ik overigens niet zo’n fan van ben). Maar net als hij in 1973 solo aan de weg begint te timmeren krijgt hij een fataal ongeluk. Drinkebroeder Wyatt valt op een feestje van vier hoog uit een raam, en houdt daar een dwarslaesie aan over. De rest van zijn leven zit hij in een rolstoel en serieus drummen is er niet meer bij. En Wyatt heeft hier ook een psychische klap van gekregen. Hij trekt zich terug als een kluizenaar, en stuurt sporadisch (tussen 1974 en 2007 welgeteld tien keer) een vreemde prachtplaat de wereld in.
Zelf zegt hij relativerend: “I am a real minimalist, because I don’t do very much. I know some minimalists who call themselves minimalist but they do loads of minimalism. That is cheating. I really don’t do very much.”
Het werk van Wyatt is moeilijk te categoriseren, het zit ergens tussen pop, jazz, ambient en avant-garde in. Moeilijk te vergelijken met anderen ook, al zou je kunnen denken aan namen als Scott Walker en David Sylvian. Ga gewoon eens luisteren! Hieronder vijf toppers uit zijn minimale oeuvre.
Rock Bottom (1974)
Dit is écht zo’n plaat voor een onbewoond eiland (en eentje die steevast is de top 10 aller tijden zal eindigen). Wel een heftige plaat, maar dat is niet zo gek als je bedenkt dat Wyatt hier reflecteert op zijn ongeluk van kort daarvoor. In het bijgaande boekje bij de cd-uitgave – jaren later – beschrijft hij wat de val op artistiek gebied voor hem heeft betekend. Een bevrijding. Want een leven als rockmuzikant in een band, compleet met tournees, bleek niet meer mogelijk. En dat gaf Wyatt de mogelijkheid om compleet andere muzikale terreinen te onderzoeken. Sferische, hypnotiserende muziek te maken, waarbij zijn intense falsetstem veel meer tot zijn recht komt. In de mooie opener ‘Sea Song’ gaat hij vocaal dan ook helemaal loos. Melancholisch jubelend. ‘A Last Straw’ ontspoort op een prachtige manier, en doet daardoor aan het beste werk van Syd Barrett denken (alleen is Wyatt veel subtieler). In ‘Little Red Riding Hood Hit The Road’ klinken stuwende trompetten. Bijna bigband-achtig. Wie zegt dat Rock Bottom een depressieve plaat is, moet zich laten nakijken. Want ook in het experimentele ‘Alifib/Alife’ dat daarop volgt valt er heel wat te lachen tussen de huiveringwekkende trompet- en saxstoten. Afsluiter ‘Little Red Robin Hood Hit The Road’ bouwt groots op, maar eindigt bizar: over een landelijke viool en een harmonium doet een schijnbaar Keltisch personage allerlei bizarre uitspraken gevolgd door een manisch lachje. Rock Bottom laat je in volkomen verwarring achter.
‘Sea Song’ live, oorspronkelijk van Rock Bottom
Old Rottenhat (1985)
Robert Wyatt staat bekend om de vele samenwerkingsverbanden die hij aangaat. Op m’n datadisc zijn onder andere Nick Mason en David Gilmour (van Pink Floyd), Mike Oldfield, Fred Frith, Brian Eno, Phil Manzanera (van Roxy Music), Elvis Costello en Paul Weller te horen. Maar niet op Old Rottenhat, die heeft hij helemaal in z’n eentje gemaakt. Wyatt gebruikt hier veel elektronica, en dat levert een mooi contrast met zijn zweverige, geheimzinnige stem.
Old Rottenhat is opgetrokken uit socialistische pamfletten, maar niet op een irritante/schreeuwerige benefietmanier zoals we van veel politiek verantwoorde bands uit de jaren tachtig kennen. Nee, hoe hard zijn teksten soms ook mogen zijn, in zijn muziek blijft Wyatt altijd supersubtiel. Vooral nummers als de opener ‘Alliance’ en ‘The United States Of Amnesia’ (over geschiedvervalsing) bewijzen dat.
‘Shipbuilding’ (1982), met op de achtergrond auteur Elvis Costello
Dondestan (1991)
Dondestan wordt door critici gezien als zijn beste album sinds Rock Bottom. In ieder geval is de sfeer hetzelfde, vooral op het mooie ‘Catholic Architecture’. En met Old Rottenhat heeft Dondestan gemeen dat het weer een volledig soloproduct is. Net als op de plaat uit 1985 bespeelt Wyatt piano, elektronica en de bovenste helft van het drumstel. De teksten zijn deels geschreven door zijn vrouw Alfreda ‘Alfie’ Benge, de dichteres en kunstenares die ook bijna alle hoezen heeft geschilderd. ‘Dondestan’ is Spaans voor ‘waar ben je’, en de impressionistische schetsen klinken als polaroids van het Spaanse strand waar Robert en Alfie enkele jaren verbleven.
Shleep (1997)
Een plaat waarop producer Brian Eno zijn stempel stevig drukt. En dat is goed. Het meest Eno-esque is de opener ‘Heap Of Sheeps’, en dat vormt meteen de opmaat naar het thema van de plaat. Shleep gaat over het onderbewuste: geesten, slapeloosheid, dromen. De kracht van de muziek op Shleep zit dan ook in de vele onderlagen die het album rijk is. Op het eerste gehoor lijkt dit Robert Wyatt’s meest poppy plaat. Maar in werkelijkheid zit de muziek vol gekke geluiden en arrangementen.
‘Free Will And Testament’, van Shleep
Comicopera (2007)
Dit is meer een geagiteerde dan een dromerige plaat. Eentje waarop Wyatt zijn gal spuugt over de Anglo-Amerikaanse cultuur – onder andere vanwege de oorlog in Irak. Comicopera eindigt dan ook met nummers in het Spaans en het Italiaans. Of de bard blijft tekstloos. De laatste Engelse woorden op de plaat klinken in het nummer ‘Out Of The Blue’: You’ve planted all your everlasting hatred in my heart.
En dan volgen fragmenten van dichter Frederico García Lorca en muziek van de Cubaanse Carlos Puebla, die met het nummer ‘Hasta Siempre Commandante’ een ode schreef aan Che Guevara.
Ik moet ze nooit meer kwijtraken, deze gedownloade meesterwerkjes! Of beter nog: het complete werk van Robert Wyatt op cd kopen.
Robert Wyatt met Liberation Music Orchestra, juni vorig jaar in Londen
4 Reacties
Link
Leendert, je stuk is actueler dam je denkt. Aad van Nieuwkerk van VPRO’s De Wissel vertelde mij gisteren dat hij afgelopen week in Modena IT In het plaatselijk operagebouw bij een tributeconcert voor Wyatt was. Titel Comicoperandi, met oude companen als Chris Cutler en dagmar krause. Binnenkort wrsclk op VPRO radio…
Link
Wow! Dank voor de tip. Ik hou het in de gaten. Ben benieuwd. Vorig jaar was er een soortgelijk project: ‘Around Wyatt’ van het Orchestre National de Jazz, waaraan naast Wyatt himself ook Arno Hintjens meedeed.
Link
Heb Rock Bottom weer gedraaid (na 100 jaar) en inderdaad: wat mooi! Dank voor de tip.
Link
Ik kende Wyatt alleen van naam. Interessant om te lezen dit. Ik ga zijn muziek eens proberen. Dank daarvoor!