Hanneke Groenteman: Bestemming bereikt?

Door Lenneke Osterhaus

‘Ik sta voor de spiegel. Bloot. Ik wil alle delen van mezelf pakken die me pijn doen. Ik begin altijd bij mijn buik. Met twee handen pak ik hem (haar) vast. Lukt niet. Te groot. Te rond. Te dik. Mijn handen zijn te klein voor de buik. Ik knijp hard. Mijn vingerafdrukken staan erin. Hij doet pijn. (Ik doe of ik zwanger ben, holle rug, buik nog verder naar voren, liefdevolle handen erop. Werkt niet. Ben niet zwanger, ben gewoon te dik.)’

Zo begint het relaas van een rasechte, uit de kluiten gewassen obees. Nu mag ik mezelf inmiddels wel een expert noemen op het gebied van obesitasgerelateerde boeken. Zo recenseerde ik vorig jaar Een man op de weegschaal van Qruun Schram en vergeleek zijn boek met de humoristische varianten van Hanneke Groenteman. Meneer Schram was duidelijk niet gecharmeerd van mijn kritieken en dit heeft waarschijnlijk tot de lotsbestemming geleid, dat ik blijvend geconfronteerd wordt met de eetproblematiek van menig, schrijflustig individu.

Ditmaal heb ik mezelf ondergedompeld in het laatste deel van de afvalstrijd van Hanneke Groenteman in Bestemming bereikt?. Na Doorzakken bij Jamin en Dikke dame verorberd te hebben, was ik klaar voor het toetje, kom maar op met die kiloknaller! Dit viel in eerste instantie wat tegen, net als Hanneke zelf, verschijnt deze uitgave in afgeslankte vorm. Een paperbackuitgave van slechts 137 bladzijden, absoluut geen morbide obesitas, oftewel hoogste alarmfase in de Body Mass Index.

Nu zou men wellicht een oorverdovend salvo van mijn geliefd kritiekenkanon verwachten, aangezien ik het genre zwaarlijvigheid niet per se een warm hart toedraag en ik over het algemeen altijd wel wat te zeiken heb. Ik moet echter bekennen dat Hanneke bij mij een streepje voor heeft op de door haar geliefde apothekersweegschaal en daardoor slaat dit precieze weegapparaat toch een bovengemiddelde waardering uit.

Ik maakte kennis met Hanneke gedurende mijn middelbare schooltijd, een periode die ik als slachtoffer van de Nintendogeneratie, grotendeels apathisch doorbracht, voor de televisie of met een boek. Op een saaie zondagmiddag werd ik geconfronteerd met De Plantage. Een VPRO-praatprogramma over kunst en cultuur. In die tijd kreeg ik van alle VPRO-programma’s acute uitslag, dankzij een onverwerkt Villa Achterwerk jeugdtrauma (destijds verplichte kijkkost opgelegd door de ouderlijke macht, waarbij de tranen hen over de wangen rolden van het lachen en bij mij van pure ellende). De Plantage was anders. In mijn ogen een personalityprogramma waarin elke vorm van interessantdoenerij op humoristische wijze werd weggewuifd en de geveinsde opsmukmaskers van de gasten vanzelf afvielen, dankzij de no-nonsense tafeldame: Hanneke. Ineens leken literatuur en andere kunstvormen niet zo ontoegankelijk. Het leek zelfs menselijk, maakbaar en iets waarom je kunt lachen.

Het viel me toen al op dat je Hanneke nooit in vol ornaat zag, maar altijd verscholen achter een grote tafel. Een paar jaar later zag ik haar in een interview met Paul Haenen, in de rol van Margreet Dolman, en brokkelde er voor het eerst iets af van haar geënsceneerde, rotsvaste karakter, namelijk de onzekerheid over haar zwaarlijvigheid.

In Doorzakken bij Jamin en Dikke dame herkende ik meteen de Plantage-Hanneke. Op haar kenmerkend humoristische wijze, in een aangenaam vlotte schrijfstijl geschreven en doordrenkt met zelfspot, wordt er een karikatuur van zichzelf en andere dik- en druktemakers neergezet. Het leest lekker weg en je kunt het zorgeloos naast je neerleggen.

Dit kon ik echter niet bij Bestemming bereikt?. De zorgeloosheid verdween naarmate het boek vorderde in hetzelfde tempo als haar explosieve gewichtsreductie. Alsof het humoristisch vermogen opgeslagen lag in haar vetcellen en die onverzadigd en drastisch geëlimineerd werden.

Hanneke ondergaat in Bestemming bereikt? een Gastric Bypass, een operatie waarbij de maag wordt verkleind en het spijsverteringskanaal omgezet. Met een verbluffend resultaat, Hanneke is nu drieënveertig kilo lichter. Alle reden om de champagnekurken te laten knallen, ware het niet dat Hanneke niet drinkt en daarmee een ontnuchterende visie heeft op haar successtory.

‘Verbeeld ik het me, speel ik een spel, wil ik niet toegeven dat ik nog altijd wankel en wiebel en door de kleinste tegenwind om te blazen ben?’. De operatie gaf toch niet het beoogde resultaat, namelijk de oplossing voor alle problemen. De keerzijde van de medaille; je bent een groot deel van jezelf kwijt, maar zit toch ook nog steeds met een groot deel opgescheept. De ‘vreetzuchtige duivel’ en het onvermogen om ‘de Ster van het bal’ te zijn bleven en bleken in maatje 40 ook goed te gedijen.

De kwetsbare kant die Hanneke in Bestemming bereikt? laat zien, is veel minder aangenaam en ontspannen als in haar voorgaande epossen. Er wordt niet langer de spot gedreven met de grumpy, old woman. De boze vrouw is nu zelf aan het woord en is kritischer, maar vooral openhartiger dan ooit. Hanneke heeft hiermee bereikt, wat ze als charmante persoonlijkheid in De Plantage aan tafel ook altijd van haar gasten gedaan kreeg: een ongedwongen demasqué.

Er wordt afgerekend met alle kritieken die ze afgelopen tijd kreeg, naar aanleiding van haar gedaanteverwisseling, door een kwetsbare kijk in de keuken van haar wezen. Alwaar de geijkte thema’s, oorlog, feminisme en eetverslaving, als standaardgerechten op het menu prijken, maar ditmaal opgediend worden met een royale saus van pittige ontluisteringen en heerlijke eerlijkheid.

Hanneke heeft wat mij betreft de persoonlijkheidstatus in de Lenneke Index bereikt, met volle overschrijding van alle alarmfases.

Een minpunt: Ik kan de hele dag alleen nog maar aan eten denken…

Hanneke Groenteman: Bestemming bereikt?
Bezige Bij
ISBN 9789023427025
ISBN10 9023427025