De Brakke Grond – voor mij is het altijd ’n beetje het Gent van de Armlastige Student geweest, en tegenwoordig het Antwerpen van de Armlastige Artiest. Wie geen tijd en/of geld heeft om naar Vlaams grondgebied af te reizen, kan cultuur uit het uiterste zuiden van ons taalgebied komen bekijken aan ons eigenste Nes. Deze keer is het ‘n een expositie van The Session, een jong kunstcollectief van Rietveld-alumni. De Vlaamse invloed is vooral afkomstig van curator Jan van Woensel.
Mijn eerste bewuste kennismaking met België was geen onverdeeld succes. Mijn ouders hadden een huisje gehuurd in één of ander bosgebied, een huisje met een tuin die 180 graden de heuvel af bleek te lopen zodat je er niet in kon badmintonnen of zelfs maar ’n terrasstoel neerzetten. Onderaan de helling, achter een haagje dennenbomen, liep een autoweg en uitgerekend dát stukje berm werd veelvuldig gebruikt door automobilisten die zich wilden ontlasten.
Zelf bevond ik me op de rand van de puberteit, een fase die me nooit bijster goed bevallen is, en zag mijn sombere stemming en algehele existentiële wanhoop gespiegeld in de wereld om me heen: donkere naaldbossen, smerige steden, eenzelvige mensen. Op de markt werden vuurwapens verkocht en op elk vrij stukje muur hingen verblekende posters met de portretten van twee vermiste meisjes – Julie en Melissa – waar Nederland pas een paar jaar later van zou horen. Toen ik thuis het filmrolletje liet ontwikkelen dat ik met een wegwerpcamera had volgeschoten, bleken alle foto’s mislukt: elke kleurnuance was eruit verdwenen. Alleen vuilrood en grijsblauw waren overgebleven. De landschapjes en stadsgezichten zagen er nog spookachtiger uit dan ze in het echt waren.
In de tussenliggende jaren heb ik geweldige dagen doorgebracht in Antwerpen, Nieuwjaar gevierd langs de Schelde, de Vlaamse literatuur en stripcultuur ontdekt – maar de grauwe sfeer van dat weekje België is me altijd bijgebleven.
De herinnering vormt een aardige backdrop voor The Last Session. Niet dat de Vlaamse kunst die in de Brakke Grond tentoongesteld wordt zich expliciet bezighoudt met de Vlaams-Belgische identiteit. Het gaat om die sfeer, de constante aanwezigheid van iets dreigends, het constante besef dat alles om je heen plotseling helemaal anders, of zelfs voorgoed verdwenen kan zijn.
In dat licht bezien is de insmijter van de tentoonstelling meteen raak. In een vitrine bedreigt ‘n gigantische bal obsidiaan een idyllisch modelspoordecortje. Op de veranda van een chalet staan twee mensen nietsvermoedend van het uitzicht te genieten. Als je de moeite neemt om de vitrine heen te lopen, ontdek je een naakt paartje dat blijkbaar wel heeft opgelet en in paniek de berg af vlucht – waarschijnlijk tevergeefs.
Subtiel is het niet, effectief is het zeker. Bovendien is “het einde der tijden” wat mij betreft geen thema om met zijden handschoentjes en fluwelen slofjes aan te benaderen. Het is juist een gelegenheid voor een kunstenaar om de teugels van zijn voorstellingsvermogen te laten vieren en te kijken waar het noodlot hem brengt.
Dat wordt vrij letterlijk gedaan door Rafaël Rozendaal. Zijn bijdrage ‘It Will Never Be The Same’ bestaat uit een interactieve animatie, waarin de toeschouwer over een snelweg jakkert die aan de horizon verdwijnt. Je kunt de weg naar weerszijden laten afbuigen, bochten en slingeren, maar het eindpunt, dat stipje aan die horizon, blijft eeuwig onbereikbaar.
Waar het bedreigde Eden van Filip Vervaet het hysterische Al Gore-doemdenken van de laatste jaren echoot, en de Hollywood-rampenfilms die uit die paranoia voortvloeien, moet ik bij deze animatie denken aan The Road van Cormack McCarthy. De lege duisternis, de totale uitzichtloosheid, en het enige houvast wat je nog over hebt: die weg, die je uiteindelijk helemaal nergens naartoe brengt.
Het niveau van de Session-werken is wisselend. De thematiek is natuurlijk breed, maar wordt hier en daar misschien wel ‘n beetje té breed geïnterpreteerd. Dat resulteert in een vrijblijvendheid die maakt dat het werk niet of nauwelijks resoneert. Natuurlijk hoeft niet iedereen in het licht van het Einde – welk einde dan ook – de onheilsprofeet te spelen, maar wat meer focus op de mogelijkheden die het thema in zich draagt, had sommige werken geen kwaad gedaan. Gelukkig garandeert de multidisciplinaire mix – projecties, sculpturen, animaties, geluid… – die The Last Session vormt voldoende variëteit én kwaliteit om nergens definitief af te haken. Elke ergernis is snel vergeten als er om de volgende hoek weer iets volkomen nieuws te ontdekken valt.
Nick Oberthaler brengt de onvermijdelijke eindconclusie. Zijn bijdrage zelf – iets abstracts met strepen – doet me weinig, totdat ik dichtbij genoeg kom om de tekst te kunnen lezen die heel fijntjes in de zwarte balken is verwerkt: silence surrounds us / nothing ever happened.
Ja, zo stel ik het me voor, het einde.
De laatste kans om The Last Session te bekijken is tijdens de zogenaamde “finnisage” op 17 oktober. The Last Night On Earth, heet het feest. Dus als ik u was, zou ik zorgen dat ik erbij was.
The Last Session, t/m 17 oktober in Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond, Nes 45 Amsterdam
2 Reacties
Link
Het wegrennende paartje vond ik juist heel hoopvol. Adam en Eva? Een nieuw begin? Mits ze ontkomen aan de big blob natuurlijk.
Link
Hmmmm…. Dit zal wel een typisch geval van een halfleeg/halfvol glas zijn. Hoewel je natuurlijk zou kunnen beredeneren dat een rennend mensch gemiddeld een snelheid van zo’n 15 km/u haalt, terwijl een door onze dampkring rammende meteoriet dat doet met een gemiddelde snelheid van 40 km/s (seconde!). In theorie halen ze het dus waarschijnlijk nét niet. De impact-ratio nog buiten beschouwing gelaten.
Maar goed, waarom ik dit kunstwerk tot een verhaaltjessom moet reduceren (of opvijzelen? dat hangt er ook maar vanaf hoe je er tegenaan kijkt) begrijp ik zelf ook niet helemaal. Teveel van die Hollywood rampenfilms gezien, vrees ik :-)