Huh? Opeens een nieuwe cd van Cluster? De eerste in veertien jaar? … Wow! … Het blijkt maar weer eens dat popjournalisten geen enkel benul van historie hebben. Overal wordt geroepen dat krautrock überhip is. Maar de release van een nieuwe plaat van een van de Grote Drie van de krautrock (Can, Neu! en Cluster) – het eerste studioalbum sinds veertien jaar, nota bene – heeft iedereen over het hoofd gezien. En da’s jammer. Want Qua heeft hetzelfde niveau als het werk uit de hoogtijdagen van Cluster in de jaren ’70.
Blijkbaar is de term ‘krautrock’ in de journalistiek verworden tot plakkertje, lekker hip omdat het net als disco in de loop der jaren zo’n fout (want Duits) imago had gekregen. Daarom op deze plek maar wat geschiedenislesjes: wat is krautrock en wat is Cluster? En waarom is Qua nu weer zo goed?
Krautrocksampler
Krautrock, of ‘Kosmische Musik’, is de verzamelnaam voor de generatie Duitse avant-garde bands die begin jaren ’70 opkwam. De Grote Drie is al genoemd, andere namen die vroeger of later bekend werden: Kraftwerk, Tangerine Dream, Klaus Schulze, Faust en Amon Düül. Zeer uiteenlopende bands, maar een aantal kenmerken hadden ze gemeen. Een grote voorkeur voor elektronica, vaak zelfgebouwde machines. Lange instrumentale stukken, op het eerste gehoor zonder veel structuur. En een gezonde afkeer van Anglo-Amerikaanse popbandjes (alhoewel verschillende krautrockers verklaarden dat het allemaal begon met ‘Tomorrow Never Knows’ van The Beatles).
Als je meer wilt weten probeer dan het boek Krautrocksampler van kenner Julian Cope te pakken te krijgen.
Cluster anno nu
Bowie en Eno
Cluster begon in 1971 als Kluster, een trio bestaande uit Hans-Joachim Roedelius, Dieter Moebius en Conny Plank. Plank besloot zich kort daarna volledig op het produceren te storten, maar bleef wel samenwerken met Cluster. In de jaren daarna groeide Conny Plank uit tot de drijvende kracht achter de krautrockscene. Luister maar:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
Plank nam op met Kraftwerk, Neu! en Can.
In Julian Cope’s Krautrock Top 50 komt Cluster drie keer voor, met Cluster II, Zuckerzeit en Sowiesoso – alledrie uit de beginjaren van de band. Geweldige platen, die goed laten horen waar David Bowie de mosterd haalde voor zijn Berlijnse platen Low en “Heroes”. Het is dan ook niet zo gek dat Bowie’s inspirator en producer Brian Eno ook met Cluster ging samenwerken. Dat leverde twee zeer subtiele en speelse platen op: Cluster & Eno (1977) en After The Heat (1978). Allebei ambient-achtig en adembenemend mooi!
Badkamerdeur
Dertig jaar na dato heeft Qua nog steeds dezelfde speelse schoonheid als de twee toppers met Eno. De inmiddels 75-jarige Roedelius en 64-jarige Moebius gedragen zich als kinderen in een speelgoedwinkel. Ergens tovert Moebius een solo uit een piepende badkamerdeur. Het gebrom van een loszittende gitaarplug wordt ingezet als instrument. En Roedelius ontdekt een kapot farfisa-orgel, waar hij een rare baslijn uit fabriceert. Maar vergis je niet: Cluster heeft geen weirde hifi-testplaat gemaakt. Integendeel, de zeventien breekbare nummers op Qua hebben altijd een ziel. Soms zijn ze spooky, dan weer melancholisch. Vaak valt er wel wat te lachen en een enkele keer is Cluster goed voor een brok in de keel. Wat een kleurrijke plaat.
Zo out-of-the-blue als het album er ineens was, zo verrassend is ook de subtiele muziek. De afgelopen veertien jaar hebben Moebius en Roedelius gewoon doorgemusiceerd, maar ze deden iets heel anders. In galeries en op festivals maakten ze kunstzinnige kutherrie. Fascinerend, dat zeker, maar niet zo’n warm geluidsbad als op Qua. En dat mag niet onopgemerkt blijven, heren/dames popjournalisten!
Cluster & Eno: Für Louise:
Cluster & Eno: Schöne Hände:
Interview 2008:
3 Reacties
Link
Ga ik eens in duiken. Ik ken géén van die Grote Drie, zelfs niet van naam. Ik neem aan dat Einsturzende Neubauten helemaal niet tot de Kraut gerekend moet worden, anders hadden ze de Grote Vier wel gehaald… E.N. is ook meer industrieel misschien, weer een andere tak van muzieksport. Voorts boeiend, dit alles – thanks!
Link
Hoi Peter
Klopt: Neubauten is geen krautrock, maar van een generatie later (jaren ’80) die dan weer het label Neue Deutsche Welle opgeplakt kreeg. Daar zit ook veel interessants tussen, zal ik ook nog wel eens een keer over schrijven.
Link
Iemand die Hans-Joachim Roedelius heet, heeft bij mij sowieso schon ein Streibchen vor. Vooral als hij zich als een kind in een speelgoedwinkel gedraagt…