Oorlogswinter, naar het boek van Jan Terlouw (je weet wel, die ex-fractievoorzitter van D’66) uit 1972 is een Nederlandse boekverfilming. Oh nee! En ook nog eens eentje over de Tweede Wereldoorlog. Als dat maar goed gaat.
Spruitjeslucht
Laat ik maar meteen eerlijk zeggen dat ik het boek nog nooit gelezen had. Ik weet het, ik weet het, het is een klassieker en hij stond toen ik nog een klein menneke was zelfs bij mijn ouders in de boekenkast, bedeesd tussen alle streekromans en omnibussen van mijn moeder. Als ik erg eerlijk ben dacht ik heel lang dat Oorlogwinter zo’n zelfde niemendallerig streekromannetje was. Vreemd dan toch dat het boek ook op de lagere en middelbare school nooit ter sprake kwam. Waarom, dat bleek al snel toen ik het begon te lezen ter voorbereiding op de film. De knullige begin jaren ’70 stijl is niet om door te komen en het geheel bij die tijd passende gemoraliseer is niet van de lucht (‘Oorlog is slecht!’ Oh gut, werkelijk?). Als je je gezicht in het boek drukt en hard door je neus inademt, rúik je spruitjes. En toch. En toch was het moeilijk weg te leggen. Het verhaal is ondanks de bloemkoolsmaak spannend en meeslepend met bovendien een echte nieuwerwetse plotwending. Ik voelde me stiekem weer het jochie van vroeger dat op z’n roze kamertje (niet naar vragen…) volledig opgeslokt werd door een boek, terwijl de walmen van boerenkool en een unoxworst uit moeders fris bruin geverfde keuken mijn slaapkamer verleidelijk binnendrongen. Desondanks was ik enigszins huiverig voor de verfilming. Een dergelijk soort oubolligheid zou niet werken op het grote doek. Mijn angst was nergens voor nodig bleek al snel. Oorlogswinter is een bijna on-Nederlands goede film.
Jan Terlouw met hoofdrolspeler Michiel (Martijn Lakemeier)
Moffen
Voor al die mensen die het boek ook links hebben laten liggen: Oorlogswinter speelt zich af in de hongerwinter van ’44-’45 en wordt verteld vanuit de 15-jarige Michiel. Hij woont in een durp aan de IJssel waar zijn vader burgemeester is. De moffen houden met het zicht op een complete nederlaag het gedeelte van Nederland waar geen carnaval wordt gevierd in een ijzeren greep en tot overmaat van ramp is het ook nog eens de strengste winter sinds tijden. Stoeten westerlingen trekken aan Michiels huis voorbij op zoek naar eten en hij ziet het met lede ogen aan. Als de kans zich voordoet om een klein klusje voor het verzet op te knappen aarzelt hij dan ook geen seconde, maar wordt voor hij er erg in heeft volledig meegezogen in een gevaarlijke wereld van onderduikers, nazi’s en mogelijke verraders.
Losjes
In de eerste minuten besef je niet goed dat ze werkelijk Nederlands tegen elkaar praten en dat het niet eens nagesynchroniseerd is, zoals de moffen, pardon, Duitsers dat altijd doen bij buitenlandse films. De beelden zijn prachtig gefilmd en de winterse rust straalt er vanaf. Gelukkig komt al snel Anneke Blok (Alles is Liefde, Tiramisu, Het Paard van Sinterklaas, Theatercompagnie) in beeld als Michiels moeder en word je eraan herinnerd dat het toch echt Nederlands is wat ze met elkaar brabbelen. Maar ook het brabbelen zelf is goed. Geen gedragen Nederlands toneelpraten, maar ook geen tenenkrommend Nederlands soap-gehakkel. Naturalistisch en los is het wat ze doen, ook door de jonge hoofdrolspeler Martijn Lakemeier, die we in de gaten moeten houden. Hij zet compleet overtuigend Michiel neer en is godzijdank geen op het Barlaeus zittend, aan de grachtengordel opgegroeid, kinderen voor kinderen accent hebbend Kemnacastingkind. Hij komt gewoon uit Zwijndrecht. Lievelingsoom Ben wordt gespeeld door Yorick van Wageningen (Hannibal the Conqueror (2009), Beyond Borders, The Cronicles of Riddick). Zijn ruime ervaring in Hollywood is te zien en hij speelt onopvallend goed.
Yorick van Wagingen en Martijn Lakemeier
The Bourne Supremacy?
Naast het spel is ook de stijl erg goed gelukt. Regisseur Martin Koolhoven (van o.a. en vreemd genoeg Het Schnitzelparadijs en Een Beetje Verliefd) heeft het voor elkaar gekregen een modern ogende film te maken, zonder MTV-associaties op te roepen. Het licht, de afwisseling tussen gestileerde slow-motion en hand-heldcamera’s, de locaties (de film is voor een groot gedeelte opgenomen in Litouwen, waar zo nu en dan nog echte sneeuw schijnt te vallen die zowaar nog blijft liggen ook), de muziek (van beroemde filmcomponist Pino Donaggio) en zelfs (ja,ja) de functionele en overtuigende special-effects dragen allen bij aan één van de mooiste Nederlandse films die ik in de laatste jaren gezien heb. De bewerking is nagenoeg perfect. Het idee van het boek is teruggebracht tot z’n essentie: een puber in oorlogstijd wordt gedwongen in een hoog tempo op te groeien en verliest medogenloos zijn onschuld. Koolhoven noemt The Bourne Supremacy van Paul Greengrass als inspiratie voor de visuele focus op de hoofdpersoon en de eenzame strijd die deze aangaat met een overweldigend dreigende situatie.
Verstoppertje voor volwassenen
Oorlog
Deze focus op een persoonlijk gevecht en verlies van onschuld op een manier die je zelfs je konijn niet toewenst, tilt de film naar een hoger niveau en maakt hem bijna onvergelijkbaar met andere Nederlandse oorlogsfilms als Soldaat van Oranje, Het Meisje met het Rode Haar, of Paul Verhoevens veel te lange flutspektakel Zwartboek. Geen zwart-wit heldenepos, geen ‘ohohoh wat waren alle Nederlanders toch actief in het verzet’-gehuichel , geen veridealisering van oorlogsgeweld maar een treffend, spannend en prachtig gefilmd verhaal over een jongen die moet afzien om iets te betekenen en zich te realiseren wat echt belangrijk is. Eigenlijk gaat Oorlogswinter helemaal niet over de oorlog. Het gaat over wat en wie oorlog verneukt.
Huilebalk
Is er dan niets slechts aan de film? Ja hoor (godzijdank! hoor ik je denken), Tygo Gernandt zit er in. Gelukkig wordt hij al na een paar beeldseconden doodgeschoten door een stel Wehrmachtsoldaten. Behalve Tygo komt er aan deze film geen spruit te pas en in plaats van Hollandse plaatsvervangend beschamende emoties of afstandelijk-abstracte kilheid sleept Oorlogswinter je simpelweg mee. En nu ik dan toch zo eerlijk ben: ik moest huilen bij een specifieke, absurd mooie scène en geloof me, ik heb een hart van steen. Gaat dat zien!
Trailer Oorlogswinter, geleverd door Filmtrailer.com
Oorlogswinter draait vanaf 27 november in de bioscoop.
7 Reacties
Link
Die ga ik dus zien! Oorlogswinter helemaal stukgelezen, zelfs als inspiratiebron gediend voor een schuilhol in het naastgelegen park bij ‘oorlogje spelen.’ Was ook een beetje huiverig voor de kemnacastingkids,maar ben nu gerustgesteld :) Toch bewonderingswaardig, dat een droge D66 politicus, zo’n meesterwerkje heeft geschreven.. Ben benieuwd naar oom Ben!
Link
Als het ‘onhollands’ is, dan zal het wel goed zijn… waarom moet toch elke zweem van hollandsheid eruit geluld worden, voordat iets goed mag heten? Geef mij de ‘spruitjeslucht’ van Alles is Liefde of het Paard van Sinterklaas.
Ddeze film belooft inderdaad ook goed te zijn, hopelijk omdat er tóch genoeg Nederland in zit. Verder goed stuk hoor, daar niet van!
Link
Hm, misschien ligt ‘t aan mij hoor, Peter. Zit zelf in een erg onhollandse fase op dit moment. Zo erg zelfs, dat ik niet meer kan spellen: ‘herinnerd’ is natuurlijk met een ‘d’, niet met een ‘t’. Excuus. Oh, en de film is Hollands genoeg verder. Ze praten immers Nederlands…
Link
Heb het boek vroeger gelezen en ik krijg door jouw recensie van de film zin om die te zien! En ik vind de afkleding van je stukje ook leuk: muziek, foto’s etc. Overigens was herinnerd niet het enige foutje (zei zij meedogenloos…) Maar ik ben natuurlijk een beroepsgedeformeerde kniesoor.
Link
Voordat ik de recensie las had ik al de trailer gezien en die zag er qua beeld erg mooi uit. ik ben benieuwd naar deze film (en het boek. Heel fijn om te weten dat er geen soapies in zitten en je weer fijntjes herinnerd wordt aan GTST. Je moet er toch niet aan denken dat Johnny de mol een rol had gekregen.
Link
Auw! Johnny De Mol! De man die eigenhandig Zwartboek op de vuilnisbelt van de Vergeten Geschiedenis flikkerde… de Paris Hilton van de Lage Landen.
Link
gisteren gekeken, zeker de moeite waard. zelfs het veranderde einde.