Eén van de grootste musea ter wereld is te vinden in het Russische Sint-Petersburg. 322 Zalen met drie miljoen kunststukken. De stukken werden verzameld door de keizerlijke familie die ze in 1852 tentoonstelden in een openbaar museum: Hermitage.
Er is veel Westerse kunst te vinden, zoals schilderijen van Neerlands grootste schilder Rembrandt (de Hermitage heeft zelfs één schilderij meer dan het Rijksmuseum), Rubens, Da Vinci, Picasso, Michelangelo en Van Gogh. Maar is het niet zonde dat al die schilderijen in Sint-Petersburg hangen en een groot deel van de wereld ze daardoor niet zal zien? Ja, dacht de directeur en ging op zoek naar geschikte plekken voor dependances in het Westen. Door de nauwe banden met de directeur van de Nieuwe Kerk in Amsterdam besloot hij in Nederland een nieuw museum te openen. In 2009 zal de Hermitage in het voormalig verpleeghuis Amstelhof aan de Amstel in Amsterdam haar nieuwe deuren openen.
Een onderdeel van het complex Amstelhof, aan de Nieuwe Herengracht 14, werd echter in 2000 al ter beschikking gesteld aan de Hermitage. Hierdoor was het mogelijk om het publiek eerder dan gepland kennis te laten maken met de door de tsaren verzamelde kunst. Vanaf 2004 werden kleine tentoonstellingen georganiseerd, waarvan nu de allerlaatste is te zien alvorens het gebouw in gebruik wordt genomen.
Duitse romantiek
Tentoongesteld zijn de tijdloze werken van de Duitse Romantische kunstschilder Caspar David Friedrich (1774-1840) en zijn minder bekende tijdgenoten. Schilderijen van tijdgenoten zijn vaak saai. Het is niet het werk waar de bezoeker voor komt, de schilderkunst kan vaak niet tippen aan de schilder waar de tentoonstelling om draait en het dient vaak als opvulmateriaal. Zo ook in dit geval. De Hermitage in Rusland heeft maar negen schilderijen en zes tekeningen kunnen uitlenen, meer hebben zij niet in hun bezit. Dat is lang niet genoeg voor een tentoonstelling. Maar in dit geval blijkt de combinatie Friedrich en tijdgenoten juist een goede opbouw te zijn. Want zijn unieke werk (hij had geen volgelingen en was in zijn schildersvisie de enige) is beter te begrijpen door het in een kunsthistorische context te plaatsen.
Traditionele tijdgenoten
De tentoonstelling opent dan ook met traditionele romantische Duitse schilders vóór het Friedrich-tijdperk, die vooral het Italiaanse landschap (bijvoorbeeld Tivoli) op doek zetten, zoals het lieflijke tafereeltje van artiest Hackert:
Villa van Maecenas in Tivoli (1785)
In de volgende twee zalen is veel aandacht voor het werk van tijdgenoten Fohr (1795-1817) en Von Kügelgen (1772-1832). Bijzonder is de ontdekking van aquarellen van Fohr tijdens de voorbereiding van deze tentoonstelling, die daardoor nooit eerder zijn gepubliceerd. Hieronder een bekend schilderij van Fohr.
Kasteel Heidelberger (1815)
Niet al het werk van de jonge Fohr is interessant, zoals zijn studies van bloemen, maar indrukwekkend is het wel wat deze te jong gestorven (hij was pas 23) autodidact heeft neergezet.
Wegdromen bij Friedrich
Het voorgaande maakt dat je de schilderkunst van Friedrich extra waardeert. Het bijzondere licht (vaak tijdens maanopkomst), de lyrisch sferische landschappen en de figuren die (bijna allemaal) standaard met de rug naar de toeschouwer staan. Die figuren aanschouwen het landschap, net als de kijker, waardoor deze zich onderdeel waant van het schilderij.
Maanopkomst boven de zee (1821)
Een dromer (jaartal onbekend)
Verlamming
Vijf jaar voor zijn dood raakte Friedrich verlamd na een beroerte, waardoor hij geen schilderijen meer kon maken. Met de pen tekenen lukte nog wel. Deze tekeningen kunnen ook gezien worden als kleine schilderijen.
Landschap van een graf, een doodskist en een uil (jaartal onbekend)
Een teleurstellend minpunt van de tentoonstelling is het ontbreken van zijn meest bekende werk ‘De wandelaar boven de nevelen’. Dit schilderij is helaas niet in handen van de Russische tsaren.
De wandelaar boven de nevelen (ca. 1817)
Maar treuren hoeven we niet, want Friedrich heeft een hoop moois te bieden. Een hoop meditatieve momenten waarin je ondergedompeld wordt in de mooiste lichtvallen en samen met de rugfiguren meekijkt naar serene en gedetailleerde vergezichten.
Navolgers
In de laatste zaal worden schilderijen getoond van navolgers (Hagens, Carus en Von Klenze). Zij zetten de traditie van Friedrich niet voort. Wanneer zij rugfiguren plaatsen is dat bedoeld als dramatisch element, aangezien de figuren vaak op de rand van de afgrond staan. Daarnaast worden figuren (al dan niet op de rug gezien) in de natuur geplaatst. Op de schilderijen van Friedrich kijken ze naar de natuur. Omdat hij hier de enige in is, heeft hij een breuk veroorzaakt met de traditionele manier van schilderen.
(Her)ontdekken
Friedrich is na zijn dood in de vergetelheid geraakt, wellicht ook door het ontbreken van navolgers. Pas in het begin van de twintigste eeuw wordt hij herontdekt.
Wie Friedrich wil (her)ontdekken, kan t/m 18 januari 2009 terecht in de Hermitage Amsterdam (Nieuwe Herengracht 14).
4 Reacties
Link
Ik vind eerlijk gezegd de uil op de doodskist het mooist! Maar interessant verhaal. Maakt me benieuwd naar de tentoonstelling!
Link
@Menno: Die uil is een voorproefje van de aanstaande Halloween. :)
Link
Waarom deze website heeft andere talensteun niet?
Link
Hm, daar zeg je me wat, waarde ingiltere ogrenci vi! Zal eens kijken.